میانه‌های هفته گذشته بود که روی خروجی خبرگزاری‌ها خبری منتشر شد که بسیاری از دانش‌آموزان و اولیای آن‌ها و به‌ویژه فرهنگیانی که رشته زبان انگلیسی را در مدارس تدریس می‌کردند در شوک بزرگی فرو برد. آری خبر از تصویب طرح یک‌فوریتی شماری از نمایندگان مجلس دهم بود که بر اساس آن، آموزش زبان‌های خارجی به آموزشگاه‌های خارج از مدرسه سپرده شود و درنتیجه یادگیری زبان خارجی اختیاری و استخدام معلمان زبان ممنوع خواهد شد.

این طرح درست درزمانی از سوی نمایندگان مطرح شد که سیستم آموزش‌وپرورش در کشور دست به گریبان بسیاری از مشکلات و تنگناهای گوناگون است. مشکلاتی که بعضاً با تصویب یک طرح به‌راحتی قابل‌حل بوده‌اند اما تاکنون به آن‌ها پرداخته نشده است.

همین دو هفته پیش بود که محسن حاجی میرزایی، چهارمین وزیر آموزش‌وپرورش در کابینه حسن روحانی، در شورای آموزش‌وپرورش خوزستان خبر از کمبود ۱۰۸ هزار معلم داد. این آمار خود گویای وضع کلی آموزش‌وپرورش کشور است.

اما آنچه در مقدمه این طرح آمده است و دلایلی توجیهی به آن اشاره دارد آن است که طراحان به ضروری نبودن تعلیم زبان خارجی برای دانش‌آموزانی که قصد ادامه تحصیل در دانشگاه ندارند، اشاره و استدلال کرده‌اند که آموختن زبان خارجی به این دانش‌آموزان به افت تحصیلی آن‌ها منجر می‌شود. آن‌ها معتقدند دانش‌آموزانی که باهدف مهارت‌آموزی و ورود سریع به بازار کار مسیر تحصیل در شاخه‌های کاردانش یا فنی و حرفه‌ای را انتخاب می‌کنند، نیاز ضروری به آموختن زبان خارجی ندارند.

و درجایی دیگر اشاره به ناکارآمدی مدارس در آموزش زبان خارجی شده است. آن‌ها معتقدند که آموزش زبان انگلیسی در مدارس نسبت به آموزش در آموزشگاه‌های آزاد زبان کمتر موفقیت‌آمیز بوده و بهتر است که آموزش تمامی زبان‌های انگلیسی و غیر انگلیسی از محیط مدرسه خارج شود و از طریق آموزشگاه‌های آزاد انجام شود.

نکته‌ای دیگر که بر موج نگرانی‌ها افزود این است که در صورت اجرایی شدن این طرح، آموزش‌وپرورش دیگر حق جذب و استخدام هیچ معلم زبان خارجی را نخواهد داشت. در ماده چهارم این پیش‌نویس طرح آمده است: «از تاریخ تصویب این قانون استخدام به‌عنوان معلم برای آموزش زبان انگلیسی یا زبان‌های موضوع ماده ۲ این قانون از سوی وزارت آموزش‌وپرورش ممنوع است.»

سؤالی که درباره ماده چهارم به وجود می‌آید این است که با اجرای این قانون تکلیف معلمان زبان انگلیسی که به‌صورت رسمی یا قراردادی و حق‌التدریس در آموزش‌وپرورش مشغول به کار هستند، چه می‌شود؟ در ماده پنجم این طرح چهار راهکار و پیشنهاد برای این معلمان در نظر گرفته‌شده است:

۱ – ساعت کار معلمان زبان در آموزشگاه‌های آزاد به‌عنوان ساعت موظفی موردقبول آموزش‌وپرورش قرار خواهد گرفت.

۲- معلمانی که بیشتر از ۲۰ سال از دوره خدمتشان باقی‌مانده است می‌توانند با اولویت‌هایی ازجمله ارائه مدارک مبنی بر تسلط بر زبان غیر از انگلیسی، سابقه تحصیل در گرایش آموزش زبان، تقاضای ادامه تحصیل در زبان مادری، متقاضی استفاده از بورسیه‌های تبصره ماده ۲ این قانون شوند و در طول تحصیل به مدت حداکثر چهار سال از امتیاز مأموریت تحصیلی استفاده کنند. این گروه از معلمان پس از اتمام دوره تحصیل در قالب‌بند یک مشغول به تدریس زبان جدید خواهند شد.

۳- معلمانی که تقاضای استفاده از بورس ندارند، در صورت برخورداری از اولویت‌هایی که دربند بالا گفته شد و چنانچه ۱۶ سال از دوره خدمت ایشان باقی‌مانده باشد، می‌توانند با استفاده از امتیازات مأموریت تحصیلی حداکثر به مدت چهار سال مدرک دانشگاهی دریکی از زبان‌های مورد تأیید وزارت تحصیل کنند و پس از آن در قالب بند یک مشغول به تدریس آن زبان شوند.

۴- معلمان زبان انگلیسی باسابقه بیش از ده سال در شرایط برابر با سایر معلمان برای پست مدیریت و معاونت مدرسه و پست‌های اداری و مدیریتی ادارات آموزش‌وپرورش در اولویت خواهند بود.

ماده ۵ البته یک تبصره هم دارد. در این تبصره آمده است که معلمان زبانی که قصد تأسیس و اداره مؤسسات آموزشی و آموزشگاه‌های زبان که در راستای این قانون تشکیل می‌شوند را دارند از قانون منع اشتغال کارکنان دولت مستثنا می‌شوند.

نمایندگان در شرایطی این ایده را مطرح کرده‌اند که عدالت آموزشی هنوز در کشور به خاطر تحریم‌ها و جنگ تحمیلی هشت‌ساله و آسیب‌های زیرساختی به‌تبع آن نتوانسته به نحو مطلوب محقق شود.

اما بخش جالب‌توجه این ماجرا اظهارات مهدی نوید ادهم، دبیر شورای عالی آموزش‌وپرورش، درباره حذف زبان انگلیسی در مدارس است که می‌گوید: «وزارت آموزش‌وپرورش اصلاً در جریان این طرح نیست و ما نمی‌دانیم که دقیقاً نمایندگان می‌خواهند چه اقدامی انجام دهند.» او می‌افزاید: «در بسیاری از شهرها به‌خصوص استان‌های محروم ما آموزشگاه‌های زبان نداریم، باید دراین‌باره شفاف‌سازی شود.»

اصرار نمایندگان از یک‌سو، اظهار بی‌اطلاعی مجموعه آموزش‌وپرورش از سویی دیگر سبب شد تا این موضوع وارد فازی دیگر شود.

امام خمینی (ره) بعد از پیروزی انقلاب و ضرورت پیدا کردن تغییرات محتوایی در ساختار آموزشی کشور در دیدار بابا اعضای ستاد انقلاب فرهنگی که در صبح ۱۵ شهریور ۱۳۶۲ در حسینیه جماران صورت گرفت، فرمودند: «پیش‌تر احتیاج به زبان، زبان‌های خارجی نبود، امروز احتیاج است به این، یعنی جزو برنامه تبلیغات مدارس باید زبان باشد، زبان‌های زنده دنیا، آن‌هایی که در همه دنیا شایع‌تر است. این باید یکی از چیزهایی باشد که در مدارس دینی ما که می‌خواهند تبلیغ بکنند، این امروز محل احتیاج است، مثل دیروز نیست که ما صدامان از ایران بیرون نمی‌رفت. امروز ما می‌توانیم در ایران باشیم و به زبان دیگری همه جای دنیا را تبلیغ کنیم، در همه‌جا مبلغ باشیم.»

ایشان در فرازی دیگر با اشاره به فراگیری زبان به‌عنوان یک ضرورت تصریح کردند: «شما نمی‌توانید بروید در انگلستان برای انگلیسی‌ها با زبان فارسی تبلیغ کنید یا در آمریکا این‌طور یا در شوروی. شما باید با زبان اهلی آن‌ها تبلیغ کنید و این از امور لازمه‌ای است که پیش‌تر نمی‌شد اسمش را برد و حالا می‌بینیم جزو لازم‌هاست و واجبات است که باید عمل بشود.» (صحیفه امام، ج ۱۸، ص: ۱۰۲-۱۱۰)

در اواخر دهه ۸۰ خورشیدی بر اساس سند تحول بنیادین در آموزش‌وپرورش کلیه کتاب‌های درسی زبان انگلیسی در مقطع متوسطه اول و دوم تغییر اساسی کرد و از روش گوشی -زبانی (audio lingual method) به رویکرد ارتباطی (Communicative language teaching) رسید که تاکنون بازخورد نسبتاً خوبی در میان دانش‌آموزان داشته است و دانش آموزان باعلاقه نسبتاً بیشتری آن‌ها را فرامی‌گیرند.

اما آنچه جای سؤال است این است که نمایندگان محترم بر اساس کدام نیازسنجی و بازخوردهای میدانی به این استدلال رسیده‌اند؟ چند بار با مؤلفان کتب درسی زبان انگلیسی و معلمان زبان نشست‌های کارشناسی برگزار کرده‌اند؟ در کدام موقعیت داخلی و بین‌المللی به اهمیت زبان انگلیسی پی نبرده‌اند؟

غلام عباس ممبینی، دکتری آموزش زبان انگلیسی و دبیر آموزش‌وپرورش، براین باور است که امروزه اهمیت زبان به عنوان پل ارتباطی بین انسان‌ها بر هیچ‌کسی پوشیده نیست. او می‌گوید: «زبان انگلیسی در سطح جهانی به‌عنوان Lingua Franca (زبان میانجی) است. دلایل متعددی وجود دارد که اهمیت یادگیری و به طبع آن آموزش زبان انگلیسی را در سیستم آموزش همگانی دوچندان می‌کند. زبان انگلیسی پرمخاطب‌ترین زبان دنیاست. در حدود ۴۰۰ میلیون نفر انگلیسی‌زبان وجود دارد و حدود ۵۰۰ میلیون نفر نیز انگلیسی را به‌عنوان زبان دوم به کار می‌گیرند.»

او ادامه می‌دهد: «حدود ۸۰% اطلاعات کامپیوترها به انگلیسی پردازش می‌شوند. یادگیری فنون کامپیوتر برای افرادی که به انگلیسی تسلط دارند، آسان‌تر است. بیشترین اخبار و اطلاعات در جهان به زبان انگلیسی مبادله می‌شوند. حدود نیمی از روزنامه‌های منتشرشده جهان به انگلیسی است. تنها در کشور هند سه هزار مجلهٔ انگلیسی‌زبان منتشر شده است. بیشتر مردم دنیا در حال یادگیری انگلیسی‌اند. حدود یک میلیارد نفر در حال یادگیری این زبان‌اند و ۷۵% تله‌تکست دنیا به انگلیسی فرستاده می‌شود. بیش از ۸۰% از صفحات اصلی سایت‌ها به انگلیسی هستند درحدود ۷۰% ایمیل‌های دنیا به انگلیسی فرستاده می‌شود. پنج شبکه بزرگ اخبار و اطلاع‌رسانی (cbs,nbc,abc,bbc,cbc) برنامه‌های خود را به انگلیسی پخش می‌کنند.»

ممبینی می‌افزاید: «با دانستن انگلیسی افق‌های جدید به روی شما باز می‌شود. در سفر به ۴۵ کشور انگلیسی زبان بدون نیاز به راهنما یا مترجم از عهده مدیریت امور خود بر آیید. البته با یادگیری هر زبانی دید شما نسبت به زندگی بازتر خواهد شد و شخصیتتان پخته‌تر شده و حتی ذهنتان نیز تقویت می‌شود. به قول یکی از زبان‌شناسان اگر شما دو زبان بدانید دو انسان هستید. آیا به‌راستی مشکل امروز آموزش‌وپرورش آموزش زبان انگلیسی است؟ آیا برون‌سپاری آموزش تاکنون نتایج مثبت داشته است؟ برای دانش‌آموزان عشایر و روستایی چه تدبیری اندیشیده شده است؟ آیا امکانات و منابع موردنیاز این طرح بررسی‌شده است؟ آیا به تبعات فرهنگی آن توجه شده است؟ آیا چنین راهکاری یک‌بار دیگر اصل ۳۰ قانون اساسی و وظیفه دولت برای آموزش همگانی رایگان را که همین حالا هم به‌اندازه کافی با گسترش خصوصی‌سازی در بخش آموزش نقض شده است، بیش از پیش نقض نمی‌کند؟»

امید است که امضاکنندگان این طرح با بررسی و برگزاری نشست‌های تخصصی با کارشناسان دبیران و استادان رشته آموزش زبان انگلیسی به تبعات فرهنگی، اجتماعی و آموزشی آن بپردازند و در نظر داشته باشند کاستی و فقدان عدالت آموزشی زیبنده جمهوری اسلامی در هر سطحی نیست.

منبع: پانا