چکیده: سررسید موتورسیکلت‌سازان ۲۷ بهمن‌ماه امسال بود تا در ازای هر دستگاه، یک موتور فرسوده اسقاط کنند، آن‌ها پیش‌تر این مهلت را گرفته بودند تا شرایط را برای کار آماده کنند، اما حالا، در اجرای قانون مانده‌اند؛ می‌گویند شرایطش فراهم نیست. تا هفته گذشته، مشکلشان این بود که در سامانه، تعریفی برای موتورسیکلت نشده است، حالا که این تعریف ارائه‌شده، می‌گویند پلیس آن را تأیید نمی‌کند تا امکان شماره‌گذاری موتورهایشان را داشته باشند. رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت اما تکذیب می‌کند و می‌گوید پلیس در هماهنگی کامل است و مطابق اطلاعات ارسالی شماره‌گذاری‌ها را انجام می‌دهد.

  • نایب‌رئیس انجمن تولیدکنندگان خودرو: اسقاط خودروهای فرسوده به‌جای موتورسیکلت تأثیری در بهبود وضعیت هوا و بازار فروش موتورسیکلت ندارد.
  • رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت: همه مشکلاتی که برای اسقاط خودرو وجود دارد، در مورد موتور بیشتر است. یک‌سوم موتورها هیچ سند و مدرکی ندارد و نمی‌توان آن را اسقاط کرد

پیش‌تر به تولیدکنندگان موتورسیکلت پیشنهادشده بود که در ازای گواهی اسقاط خودرو، موتور شماره‌گذاری کنند، هرچند این موضوع تااندازه‌ای مشکلشان را حل می‌کند، اما از حجم موتورهای فرسوده کم نمی‌کند. رئیس ستاد مدیریت و حمل و نقل سوخت می‌گوید شرایط برای تولیدکنندگان موتورسیکلت فراهم است، هرچند این آزادی رادارند که با گواهی اسقاط خودرو یا موتور شماره‌گذاری‌ها را انجام دهند.

سید محسن عزیزی، نایب‌رئیس انجمن موتورسیکلت، در گفت‌وگو با همستان می‌گوید: «شرکت‌های تولید موتورسیکلت، زیرساخت‌های لازم را برای اجرای قانون هوای پاک را فراهم کرده‌اند، اما بسترهای لازم توسط ستاد مدیریت و حمل‌ونقل سوخت و پلیس راهور ایجاد نشده بود تا به مشکلی برنخوریم. به این معنا که در ستاد مدیریت و حمل‌ونقل سوخت، برای اسقاط موتورسیکلت سامانه تعریف‌نشده بود و موتورسیکلتی برای اسقاط وجود نداشت.»

او می‌گوید: «ستاد مدیریت و حمل‌ونقل سوخت، سامانه‌ای برای موتورها تعریف کرده، اما هماهنگی‌های لازم با پلیس انجام‌نشده و پلیس تأییدیه‌های لازم را صادر نمی‌کند.»
به گفته عزیزی، سامانه شامل یک صفحه است که برای هر شرکت رمز جداگانه‌ای دارد و مشخص می‌کند که هر شرکت چند دستگاه خودرو خریده و با چند موتورسیکلت معادل‌سازی شده است.
او، می‌گوید: «این‌که می‌گوییم باید میان ستاد حمل‌ونقل سوخت و راهور هماهنگی صورت گیرد، به این دلیل است که چون شماره‌های اعلام‌شده عملاً برای خودرو تعریف‌شده، باید روش و راهی برای تغییر شماره پیدا کنند و به موتورسیکلت انتقال دهند.»

محسن صادقی، رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت، تأکید می‌کند که پلیس در پذیرش گواهی‌ها هیچ مشکلی ندارد. او می‌گوید: «ما بسته‌ای به پلیس می‌دهیم که شامل شماره شاسی و گواهی اسقاط و اطلاعات موردنیاز است و پلیس طبق آن شماره‌گذاری را انجام می‌دهد و تنها صحت اطلاعات را می‌سنجد. این پروسه در مورد خودرو و موتور یکسان است.»

به گفته عزیزی، به دلیل آنکه گواهی‌ها متعلق به خودرو است و هر خودرو هم مشخصاتی شامل شماره شاسی و موتور دارد، ستاد حمل‌ونقل سوخت نیز از موتورسازان خواسته که شماره شاسی برای محصولات تعریف کنند، اما چون خودروسازان درگیر واردات هستند و موتورسازان درگیر تولید اکنون مشخص نیست که موتورسازان بعد از اخذ گواهی اسقاط چند دستگاه موتور می‌توانند تولید کنند.

رئیس ستاد مدیریت و حمل‌ونقل سوخت در ازای هر خودرو، درعین‌حال که تأیید می‌کند سامانه برای اجرای قانون طراحی‌شده و شرکت‌ها اطلاعات لازم را در اختیاردارند، به همستان می‌گوید: «مشکل اول آن بود که موتورسیکلت‌سازان، سامانه را به‌اشتباه پر کردند و این مشکل با آموزش حل می‌شود. اکنون نیز، سامانه آماده برای ثبت موتور است و اولین بسته‌ای که موتورسازان ثبت کرده بودند، نامه انجام شماره‌گذاری‌اش برای پلیس راهنمایی و رانندگی ارسال شد و پلیس بر اساس همان بسته و شماره شاسی و. مجوز شماره‌گذاری می‌دهد.»

به گفته او، امکان خرید گواهی خودرو یا موتور برای تولیدکنندگان موتورسیکلت وجود دارد و بر اساس تصمیمی که اتخاذشده، هر گواهی اسقاط خودرو، معادل هفت‌دستگاه موتورسیکلت محاسبه می‌شود.

نایب‌رئیس انجمن موتورسیکلت‌سازی، اما این طرح را چندان مناسب نمی‌داند و می‌گوید: «بر اساس توافقی که در ستاد حمل‌ونقل سوخت صورت گرفته می‌توانیم به ازای موتورسیکلت، خودرو نیز اسقاط کنیم که این موضوع اصلاً به نفع تولیدکنندگان موتورسیکلت نیست؛ زیرا هدف آن بود که موتورهای فرسوده از رده خارج شوند که هم‌بستر مناسبی برای تولیدکنندگان ایجاد شود و هم موتورهای فرسوده که آلاینده هستند، از رده خارج شوند. با این شرایط عملاً هیچ اتفاقی برای صنف موتور رخ نمی‌دهد.»

مقاومت موتورها در مقابل اسقاط
موتورهای فرسوده معادل ۷ تا ۸ برابر خودروهای فرسوده آلودگی تولید می‌کنند و خروج آن‌ها ضروری است؛ اما نایب‌رئیس انجمن موتورسیکلت‌سازی می‌گوید که اعلام‌شده موتور فرسوده اسقاطی نداریم که به شما بدهیم.

رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت البته می‌گوید که در آخرین بازدیدی که از مراکز اسقاط داشته حدود دو هزار موتورسیکلت برای اسقاط موجود بود.

صادقی، می‌گوید: «همه مشکلاتی که در مورد خودرو وجود دارد، در مورد موتور بیشتر است. یک‌سوم موتورها هیچ سند و مدرکی ندارد. این‌ها را چطور می‌شود اسقاط کرد؟»

او ادامه می‌دهد: «تا زمانی که موتورسوار معادل عابر پیاده محسوب می‌شود و تا وقتی این قوانین از دیدگاه پلیس تغییر نکند، اسقاط موتورسیکلت سخت است؛ مگر این‌که دولت سازوکاری هم به لحاظ بحث‌های مالی و تأمین مالی و هم سایر مباحث تعیین کند. تا موتورها با شرایط بهتری از رده خارج شوند.»

نایب‌رئیس انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت نیز می‌گوید: «ماشین از زمان تولید یک سند مالکیت داشته و در هر معامله‌ای سند رسمی به نام خریدار ثبت‌شده است، اما در مورد موتورسیکلت این اتفاق رخ نداده؛ زیرا قیمت آن قابل‌توجه نبوده است. درعین‌حال هر موتور حجم بالایی خلافی دارد که تسویه آن برای مالک ارزش ندارد. درحالی‌که برای اسقاط، نیاز به مالک و هماهنگی بین شماره شاسی و موتور وجود دارد و در صورت مغایرت اسقاط انجام نمی‌شود.»

 طرح‌های تشویقی گران تمام می‌شود
در قانون هوای پاک تولیدکنندگان داخلی موظف شدند به ازای هر موتورسیکلتی که تولید می‌کنند، یک دستگاه نیز اسقاط کنند و تنها در این شرایط موتورهای تازه اجازه شماره‌گذاری پیدا می‌کنند. خروج موتورهای فرسوده علاوه بر کمک به محیط‌زیست، می‌تواند بازار تولیدکنندگان را رونق بدهد. البته نایب‌رئیس انجمن تولیدکنندگان معتقد است با جایگزینی گواهی اسقاط خودرو به‌جای موتور، این اتفاقات رخ نمی‌دهد. درعین‌حال شرایط برای اسقاط موتورسیکلت چندان به نفع مشتریان نیست و جذابیت ندارد.

عزیزی می‌گوید: «هدف ما از استقبال از قانون هوای پاک که به تولیدکنندگان اجبار شده، کمک به هوا و تولید و اشتغال بود، اما این اتفاق به دلیل آنکه جذابیت برای فروشنده وجود ندارد، رخ نمی‌دهد. اکنون موتورسیکلت ارزش پیداکرده و گران شده است. ارزان‌ترین موتور اسقاطی اکنون بین ۲ تا ۲.۵ میلیون تومان قیمت دارد. حالا شما به موتورسوار پیشنهاد می دی که موتورش را اسقاط کند و در مقابل موتوری نو باقیمت ۸.۵ میلیون تومان بگیرد. چرا باید چنین هزینه‌ای بپردازد؟ به همین دلیل موتور اسقاطی در بازار وجود ندارد.»

او می‌گوید: «طرحی به بانک‌ها ارائه کردیم برای ایجاد جذابیت برای مشتریان موتورسیکلت تا تشویق به اسقاط شوند و آن به این صورت بود که ما قیمت موتور را بر روی ۸ تا هشت میلیون و ۳۰۰ هزار تومان قرار می‌دهیم و بانک‌ها با تولیدکنندگان قراردادی منعقد می‌کنند با اقساط بلندمدت و ۳۶ ماهه برای مشتری، کاری که پیش‌تر در مورد خودرو انجام شد، اما بانک‌ها این سرمایه را نداشتند. اینجا نیاز به یک هماهنگی میان تولیدکننده، حاکمیت و سازمان حفاظت محیط‌زیست است تا جذابیت لازم را برای تبدیل فرسوده به نو برای مشتری ایجاد کنند.»

جابه‌جایی موتور و خودروی اسقاطی
درحالی‌که گواهی موتور اسقاطی وجود ندارد، اما مراکز اسقاط پیش‌تر ۲۰ هزار گواهی اسقاط را ثبت کرده‌اند، گواهی‌هایی که به دلیل توقف واردات خودرو دیگر به کار نمی‌آید. حالا، برای آنکه قانون مسکوت نماند، شرکت‌های تولیدکننده موتور تعدادی گواهی اسقاط خودرو خریداری کرده‌اند تا بتوانند تولیدات خود را پلاک کنند. به‌عنوان‌مثال در شرایطی که هر خودرو معادل ۷ موتورسیکلت محاسبه می‌شود، در ازای خرید ۱۰۰ گواهی اسقاط خودرو می‌توان ۷۰۰ دستگاه موتورسیکلت پلاک کرد. البته این در شرایطی است که پلیس راهور نیز این گواهی‌ها را بپذیرد.

البته مشکلات تولیدکنندگان موتورسیکلت به اینجا ختم نمی‌شود، درحالی‌که هویت خودروهای وارداتی که در ازای خودروهای اسقاطی وارد می‌شدند، مشخص بود و در سامانه ثبت می‌شد تا مجوز شماره‌گذاری را دریافت کنند، موتورهای آن‌ها هویت ندارد.

عزیزی می‌گوید: «در مورد ماشین از قبل خریدار مشخص است و رنگ و مدل خودرو مشخص است، اما خریدار موتورسیکلت از قبل مشخص نیست؛ بلکه ما پلاک می‌کنیم و برای نمایندگی‌ها ارسال می‌کنیم که به مشتری بفروشند. گواهی اسقاط به خودرویی که وارد می‌شود، متصل است و به این شیوه شماره صادر می‌شود، اما در مورد موتور ما می‌خواهیم در مقابل گواهی‌هایی که می‌خریم مجوز شماره‌گذاری موتورهایی را بگیریم که هنوز تولید نشده است و این کار را پیچیده می‌کند.»

رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت، در مورد این مشکل می‌گوید: «تولیدکنندگان موتورسیکلت، بر اساس میزان فروششان سلیقه بازار را پیش‌بینی کنند و همان مدل را که بیشترین فروش را داشته، ثبت کنند.»

پیشنهاد نایب‌رئیس انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت آن است که به شرکت‌ها مجوز داده شود در مقابل گواهی‌های اسقاط خودرویی که خریداری می‌کنند، بتوانند موتورسیکلت تولید کنند؛ آن‌هم طبق معادل‌سازی که انجام‌شده است؛ یعنی هر خودروی اسقاطی معادل هفت موتورسیکلت است.

البته او تأکید دارد که این راه تنها مشکل موتورسیکلت در شماره‌گذاری را حل می‌کند، وگرنه تأثیری در هوای پاک ندارد، چراکه موتورهای فرسوده در حال تردد هستند.

عزیزی عدم حل مشکل را موجب تعطیلی و توقف تولید می‌داند.

صادقی، رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت، در جواب این ابهام می‌گوید: «زمان خرید خودروی صفر، پلاک به اسم خریدار ثبت می‌شود، اما در موتور این‌گونه نیست و پلاک به نام شرکت موتورساز ثبت می‌شود. بعد از فروش موتور، اسناد را الصاق می‌کنند، خریدار باید مراحل ثبت را طی کند که در عموم موارد این اتفاق رخ نمی‌دهد. اکنون موتورسیکلت‌سازان می‌خواهند در مقابل گواهی اسقاطی که می‌خرند ما تأیید کنیم و از پلیس بخواهیم در مقابل مثلاً هزار گواهی اسقاطی که خریده‌اند، پلیس تأیید شماره هزار دستگاه موتور را بدهد. در این شرایط اطلاعات موتور برای ما مشخص نیست و ممکن است فساد شکل بگیرد؛ اما من از موتورسیکلت‌سازان خواسته‌ام فعلاً با همین روش موتورها را ثبت کنند و پیش بروند تا در جلسه هفته آینده چگونگی حل‌وفصل این موضوع را بررسی کنیم.»

گشایش گره کور موتورهای فرسوده
رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل سوخت، به آمار شهرداری در مورد موتورسیکلت‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: «طبق آمار شهرداری، ۶۷ درصد موتورسوارانی که در سطح شهر تهران در حال تردد هستند، معیشتشان از قبال موتورسیکلت است. برای این افراد موضوع پلاک و … مهم نیست؛ بلکه تأمین معاش اهمیت دارد. حتی ممکن است برای این گروه، پیشنهادهای مالی جذابیت نداشته باشد، پس باید طرح‌های تشویقی برای آن‌ها ایجاد کرد؛ که این امر نیاز به تلاش همگانی از جانب چند دستگاه دارد و باید برای محیط‌زیست هزینه داد. تمام کشورهای دنیا برای بحث‌های محیط‌زیستی هزینه می‌دهند.»

راهکار دیگر او در مورد موتورسیکلت‌های فرسوده که به گفته خودش خام است، این است که پلیس موتورهای زیادی را به دلیل نداشتن مدارک و سایر تخلفات متوقف می‌کند می‌توانیم پیشنهاد دهیم که موتورهای فرسوده خود را موتورهایی با مشخصات سبک‌تر، معاوضه کنند و در مقابل هزینه بیمه‌شان در یک سال کمتر شود.