چکیده: بعد از چند هفته، کرونا بالاخره به ایران رسید، مسئله‌ای که با نایاب شدن ماسک و لوازم بهداشتی، تبدیل به موضوعی جنجال‌برانگیز شد. داروخانه‌ها و مردم همه و همه از نبود ماسک و ژل شکایت داشتند و درنهایت وزارت بهداشت اعلام کرد که خریدوفروش ماسک در داروخانه‌ها ممنوع خواهد شد و ازاین‌پس ماسک به همراه بسته لوازم ضدعفونی به‌طور رایگان به مردم عرضه خواهد شد. این در حالی است که تا دوشنبه ظهر این اتفاق رخ نداده است.

  • یک شهروند تهرانی: قیمت ماسکی که تا قبل از این ۵۰۰ تومان بود، الآن تا ۲۰ هزار تومآن‌هم فروخته می‌شود.
  • داروخانه‌ها: حتی یک عدد هم برای استفاده شخصی نداریم.
  • علیرضا وهاب‌زاده، مشاور وزیر بهداشت: امروز ۴ میلیون ماسک در سطح کشور توزیع می‌شود و شبکه توزیع تغییر خواهد کرد.
  • رئیس هیئت‌امنای صرفه‌جویی ارزی در معالجه بیماران: برای جلوگیری از سودجویی ماسک و بسته ضدعفونی‌کننده به‌طور رایگان به خانواده‌ها داده می‌شود.

درست چهارشنبه هفته پیش بود که بعد از چند هفته ترس و نگرانی از همه‌گیر شدن ویروس کرونا در دنیا، خبری منتشر شد که موجب وحشتی عظیم در کشور شد: «ویروس کرونا به ایران رسید و قربانی گرفت».

هرچند در اخبار اولیه به نقل از کیانوش جهان پور، مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت، تنها اعلام‌شده بود که آزمایش کرونای دو نفر در قم مثبت اعلام‌شده است؛ اما چند ساعت بعد اعلام شد که نه‌تنها هردوی آن‌ها درگذشته‌اند که هیچ‌یک هیچ سفری به خارج از ایران نداشته‌اند و این یعنی افراد دیگری هم ناقل و مبتلابه این بیماری هستند که خبری از آن‌ها وجود ندارد.

آمار مبتلایان و فوتی‌های این ویروس در کمتر از ۶ روز به ۴۳ نفر مبتلا و ۸ نفر قربانی رسید که از این تعداد ۲۶ نفر در قم، ۱۰ نفر در تهران، ۴ نفر در گیلان، دو نفر در استان مرکزی و یک نفر در مازندران هستند.

همین موضوع باعث وحشت و اضطرابی شدید در بین مردم شد و درحالی‌که برخی متخصصان معتقدند که استفاده از ماسک تأثیر چندانی بر انتقال کرونا ندارد، در عرض چند روز تمام داروخانه‌ها از ماسک، ژل بهداشتی و مواد ضدعفونی‌کننده الکلی خالی شد؛ ماسک فیلتردار به‌کلی ناپدید شد و تنها در داروخانه‌های معدودی می‌شد ماسک‌های معمولی یک‌بارمصرف را باقیمتی خیلی بیشتر از ارزش آن تهیه کرد. درحالی‌که سازمان غذا و دارو قیمت همین ماسک‌ها را ۴۱۰ تومان اعلام کرد، باقیمت ۵، ۱۰ و حتی ۱۵ هزار تومان در شهر خریدوفروش شدند و حتی به گفته چند تن از شهروندان تهرانی، در برخی مناطق ژل ضدعفونی‌کننده و ماسک از روز قبل، پیش‌فروش می‌شد.

آقای فرشید بعد از جستجوهای بسیار موفق شد به‌صورت تلفنی ژل ضدعفونی‌کننده سفارش دهد، آن‌هم به قیمتی ۵ برابر هفته گذشته، اما خودش می‌گوید که قیمت در مقابل سلامتی مهم نیست.

آقای رامین، با جستجوی فراوان موفق شد ماسک فیلتر دار را به قیمت ۲۵ هزار تومان خریداری کند. به نظرش همین‌که توانسته ماسک پیدا کند، خیلی شانس داشته است.

ماسک نداریم، حتی یک عدد
در همین رابطه روز گذشته همستان با ۱۰ داروخانه از سراسر شهر تهران تماس گرفت و جویای وضعیت ماسک و وسایل ضدعفونی شد. بعضی گفتند که تا امروز برای تهیه این وسایل با دشواری خاصی مواجه نبوده‌اند اما امروز این وسایل را تمام کرده‌اند، برخی گفتند که تا حد دعوا با شرکت‌های فروش پیش رفته‌اند؛ اما نتوانسته‌اند حتی تعداد معدودی تهیه کنند و حتی برخی گفتند که از سوی شرکت‌ها باقیمت‌های گزافی روبه‌رو شده‌اند؛ به‌طور مثال ۱۸ تا ۲۳ هزار تومان برای ماسکی که تا پیش از این تنها سه هزار تومان قیمت داشته است، اما صرف‌نظر از جزئیات، همه یک پاسخ مشترک داشتند: «نداریم!»

کمبود این تجهیزات در داروخانه‌ها باقیمت مصوب، سبب شد تا راه‌های دیگری برای خریدوفروش آن‌ها به وجود بیاید و در عرض کمتر از یک روز، ماسک n95 فیلتر دار و قابل شستشو، به‌عنوان جنس جدیدی در بساط فروشندگان مترو و خیابان تبدیل شد.

سرانجام توزیع ۴ میلیون ماسک چه شد؟
انتشار دائمی اخباری مبنی بر احتکار ماسک در شهرهای مختلف ایران، منجر به واکنش مسئولان مربوطه شد و در پی آن علیرضا وهاب‌زاده، مشاور وزیر بهداشت، در حساب توییتر خود اعلام کرد که روز سوم اسفندماه، چهار میلیون ماسک در کشور توزیع می‌شود. وهاب‌زاده نوشته بود: «از امروز شبکه توزیع ماسک در سراسر کشور تغییر می‌کند؛ تمام شرکت‌های تولیدکننده ماسک موظف هستند صد درصد تولیدات را در اختیار وزارت بهداشت قرار دهند و مستقیم و بدون واسطه از طریق شبکه‌های بهداشت و مراکز درمانی در سطح کشور توزیع خواهد شد».

 بااین‌وجود داروخانه‌هایی که با همستان گفت‌وگو کردند، هیچ‌کدام از چنین موضوعی اطلاع نداشته و ماسک و تجهیزاتی دریافت نکردند.

روز چهارم اسفند، پس از اعلام توزیع چهار میلیون ماسک در کشور، اعلام شد که داروخانه‌ها حق فروش ماسک را ندارند و ماسک به‌طور رایگان به خانواده‌ها داده می‌شود.

دکتر مهدی یوسفی، رئیس هیئت‌امنای صرفه‌جویی ارزی در معالجه بیماران، در گفت‌وگو با ایسنا، گفته است: «وزارت بهداشت تا اطلاع ثانوی و برای جلوگیری از سوءاستفاده سوداگران تنها مرجع خرید ماسک در کشور است و ما بر این اساس ماسک‌ها را خریداری کرده و به معاونت بهداشتی وزارت بهداشت تحویل می‌دهیم تا آن‌ها را در پایگاه‌های سلامت، خانه‌ها و مراکز بهداشت به خانواده‌ها تحویل دهند».

در تماس همستان با خانه‌های بهداشت شمیرانات، خواجه نظام، تهرانسر، حکیمیه و سمنگان، اعلام کردند که هیچ ماسک و وسیله بهداشتی دیگری بین آن‌ها توزیع نشده است.

خانم مهدی، معاون مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به همستان گفت: «ماسک‌ها هنوز در تهران توزیع نشده، اما در قم به‌صورت خانه به خانه در حال توزیع است؛ اما من از فرآیند کار به‌طور دقیق اطلاع ندارم.»

او، در توضیحات تکمیلی، گفت: «تا جایی که من می‌دانم، تدارکات و پشتیبانی بر عهده وزارت صمت است و توزیع بر عهده وزارت بهداشت. اولویت اکنون توزیع بر اساس شهرهای پرخطر است و در شهرهایی مانند قم که بیشتر از همه بیماری کرونا شیوع پیداکرده، پک‌های بهداشتی به‌صورت خانه به خانه در حال توزیع است.»

جهان پور، سخنگوی وزارت بهداشت نیز در تماس‌های مکرر همستان از پاسخگویی امتناع کرد.

یوسفی اضافه کرده بود: وقتی ماسک‌ها را در مراکز بهداشتی ارائه دهیم، می‌توان با ارائه آموزش، استرس مردم از کرونا را کاهش داد. از طرفی هم قرار شد همکاران در معاونت آموزشی یک پکیج آموزشی به‌علاوه ماسک و محلول ضدعفونی‌کننده به خانواده‌ها تحویل دهند و درعین‌حال درباره میزان مصرف ماسک هم آموزش‌هایی ارائه دهند.

یوسفی با تأکید بر این‌که روزانه ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار ماسک در کشور تولید می‌شود، توضیح داد: «ماهانه حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون ماسک تولیدشده و در بخشی هم می‌توانیم از واردات کمک بگیریم.»

صادراتی که خیلی دیر ممنوع شد
اهدای ماسک به چین از دیگر موضوعاتی بود که هفته‌ها پیش حساسیت مردم را برانگیخت و با انتشار کرونا در ایران و کمبود ماسک، باعث خشم مردم شد.

هرچند که آب‌رفته دیگر به جوی برنمی‌گردد؛ اما در همین رابطه مسئولان وزارت بهداشت این کالا را مشمول قیمت‌گذاری کرده و بخشنامه‌ای از سوی سازمان غذا و دارو به تولیدکنندگان و فروشندگان اعلام شد که در این بخشنامه گفته‌شده بود: «با توجه به اعلام آمادگی هیئت‌امنای صرفه‌جویی ارزی در معالجه بیماران به خرید نقدی اقلام فروش و تحویل فوری روزانه ۵۰ درصد ظرفیت تولید روزانه کارخانه‌ای تولیدی و توزیع از طریق هیئت‌امنای ارزی تا اطلاع ثانوی الزامی می‌باشد. هرگونه توزیع در سامانه توزیع سازمان غذا و دارو به‌صورت روزانه و برخط ثبت شود و هرگونه صادرات ماسک جراحی از هر طریق و تحت هر عنوان و تعرفه گمرکی ممنوع است و کارخانجات موظف هستند اقلام مذکور را با حداکثر ظرفیت کارخانه تولید کنند».

درنهایت هنوز نه خبری از ماسک در داروخانه‌ها است و نه خبری از توزیع رایگان در خانه‌های بهداشت و تنها امیدی که می‌توان به آن دل‌خوش کرد، نظر متخصصانی است که می‌گویند استفاده از ماسک در انتقال بیماری تأثیری ندارد و بااین‌همه معلوم نیست که اگر چیزی که ناگهان در چنین بحرانی نایاب می‌شد نان یا آب بود، مردم باید چه می‌کردند؟