چکیده: حادثه آتش سوزی در کلینیک سینا مهر تهران و جان باختن ۱۹ تن در این حادثه بار دیگر نشان داد که رعایت الزامات ایمنی در ساختمان‌هایی که در آنها خدمات عمومی ارایه می‌شود، همچنان با چالش جدی روبه‌رو است.

  • ۳۳ هزار ساختمان ناایمن در شهر تهران وجود دارد، شورای شهر مصوبه‌هایی داشته اما مدیریت شهری هنوز نتوانسته است با سرعت عمل مناسبی برای بهبود وضعیت ایمنی آنها کار عملیاتی انجام دهد
  • زهرا صدراعظم نوری: مقدمات ایجاد سامانه برخط پایش ساختمان‌های ناایمن انجام شده است. ما انتظار داریم که بارگذاری اطلاعات در آن سریع‌تر آغاز شود و امیدواریم که هرچه سریع‌تر و تا پایان شورای پنجم این سامانه آغاز به کار کند

۳۰ دی‌ماه سال ۹۵ بود که آتش از ساختمانی در چهارراه استانبول تهران زبانه می‌کشید. سه ساعت و نیم آتش سوزی سهمگین در ساختمان مشهور پایتخت موجب شد تا ساختمان فرو بریزد و شماری از آتش نشانان زیر آوار بمانند. برای همه کسانی که روزگاری برای خرید پوشاک به مرکز تهران سر زده بودند، «پلاسکو» نامی آشنا بود. پلاسکو که در سال ۱۳۴۱ ساخته شده بود به عبارتی قدیمی‌ترین ساختمان بلد تهران به شمار می‌رفت اما به گواه کارشناسان، این ساختمان بر اثر رعایت نشدن اصول ایمنی دچار حادثه شد. در این حادثه ۲۲ نفر قربانی و بیش از ۲۰۰ تن هم مصدوم شدند.

حالا در تیرماه سال ۹۹ باز هم آتش سوزی در یک ساختمان و این بار در شمال شهر تهران ۱۹ قربانی برجا گذاشته است. گزارش‌های اولیه رسمی نشان می‌دهد آن‌ها که در آتش سوزی درمانگاه سینا مهر جان باخته‌اند هم قربانی رعایت نشدن اصول ایمنی شده‌اند. بنا به اعلام شورای شهر تهران، ساختمان سینا مهر سه بار اخطار ایمنی دریافت کرده بوده اما این اخطارها هیچ یک موجب پیشگیری از این حادثه دردناک نشده‌اند. پس از حادثه پلاسکو مسئولان شهری تهران کوشیدند برای رعایت الزامات ایمنی ساختمان‌ها چاره‌ای بجویند اما از آن روز تا حالا چه اقدامی شده است؟ مهر ماه سال ۹۶ شورای شهر در شهرداری تهران را مکلف کرد ظرف مدت ۶ ماه برنامه عملیاتی ایمن‌سازی ساختمان‌های بلندمرتبه را ارائه کند اما به رغم تصویب دو فوریت طرح، لایحه شهرداری با تاخیر یک ساله به شورای شهر رسید. اما این لایحه به دلیل ایرادهای فراوان از سوی شورای شهر رد شد. پس از کش و قوس‌های فراوان هشتم تیرماه امسال هم بار دیگر شورای شهر تهران لایحه ایمن سازی ساختمان‌های ناایمن بلندمرتبه را رد کرد. این‌بار شورای شهر به دلیل «همپوشانی با یک مصوبه دیگر» این لایحه را رد کردند. محمد سالاری رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر تهران در این‌باره گفته است: «با همکاری شهرداری تهران و معاونت خدمات شهری و سازمان آتش نشانی طرحی تحت عنوان الزام شهرداری به ایجاد سامانه برخط، ایمنی و پایش ساختمان‌ها در برابر حریق و حوادث تصویب کردیم، که ۱۱ تیر ماه سال گذشته این مصوبه به شهرداری ابلاغ شد.» سالاری مدعی شده چون آن طرح جامعیت لازم را داشته پس نیازی به لایحه جدید نیست. از همین رو اعضای شورای شهر هم با توضیحات سالاری قانع شدند. اما طرحی که سالاری از جامعیت آن دفاع کرده آیا عملیاتی شده است؟ هنوز هیچ گزارش دقیقی درباره روند اجرای آن ارایه نشده است. بنا بر گزارش‌های رسمی مدیران شهری تهران، ۳۳ هزار ساختمان ناایمن در پایتخت وجود دارد و روشن نیست که این ساختمان‌ها از نظر اصلاح نقص‌های ایمنی در چه وضعیتی قرار دارند.

مهدی صالحی، مدیرکل معماری و ساختمان شهرداری تهران خردادماه پارسال خبر داده بود که از حدود ۵ هزار ساختمان بلندمرتبه در پایتخت، حدود ۳ هزار مورد پایان کار ندارند یعنی دستورالعمل‌های ایمنی این ساختمان‌ها دقیق نیست. خردادماه ۹۷، محمود قدیری معاون ایمنی و پیشگیری سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران گفته بود ساختمان‌های شهر تهران با هدف کاهش ریسک حریق، به سیستم مانیتورینگ ۲۴ ساعته آنلاین متصل می‌شوند. این طرح قرار بود در گام نخست برای ساختمان‌های عمومی و مهم قابلیت اجرا پیدا کند. اما یادداشت هفته گذشته زهرا صدراعظم نوری در شهروند نشان می‌دهد که فعلاً مشکلات زیادی برای اجرای دقیق قانون وجود دارد: «سازمان آتش نشانی اگر به این نتیجه برسد که ساختمانی چند مرحله اخطار ایمنی گرفته اما آن را جدی نگرفته، با اخذ دستور دادسرا نسبت به پلمپ مجموعه اقدام می‌دهد. تعداد ساختمان‌های ناایمن پرتعداد است و حدود ۴ تا ۵ هزار نفر نیرو معمولاً درگیر عملیات هستند و طبیعتاً این پروسه زمان‌بر خواهد بود». او درباره سامانه پایش برخط هم گفته است: «چندی پیش در شورای شهر مصوبه‌ای داشتیم که طبق استناد به این مصوبه آتش‌نشانی را موظف کردیم که سامانه پایش ساختمان‌های ناایمن را راه‌اندازی کند. طبق این مصوبه آتش‌نشانی موظف می‌شود که تمام اطلاعات ساختمان‌ها و پلاک ثبتی‌ها را مورد بررسی قرار دهد و درباره ایمنی یا ناایمنی آن اظهار نظر کند، این اتفاق باعث می‌شود که ساختمان‌های ناایمن رتبه‌بندی شوند و نسبت به پایش آنها نظارت شود. مقدمات ایجاد این سامانه اعم از فرآیندهای نرم‌افزاری‌اش انجام شده اما با توجه به تعدد پلاک ثبتی‌ها ما انتظار داریم که بارگذاری اطلاعات در آن سریع‌تر آغاز شود و امیدواریم که هرچه سریع‌تر و تا پایان شورای پنجم این سامانه آغاز به کار کند».

حالا پرسش این است که چند ساختمان دیگر تهران باید در آتش ناایمن بودن بسوزد و آیا سامانه پایش بر خط ساختمان‌های ناایمن سرانجام به نتیجه می‌رسد؟ مرور روند حرکت لاک‌پشتی و بروکراسی سنگین در مدیریت شهری نشان می‌دهد که در آینده‌ای نزدیک قرار نیست در زمینه تأمین ایمنی ساختمان‌ها اتفاق خاصی رخ دهد.