تنفس زمین با تولید کاغذ از نیشکر

خبر این بود: «‏با دستور معاون آموزشی وزارت علوم از این پس چاپ کاغذی پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها و گزارش‌های درسی در همه مقاطع و رشته‌ها ممنوع خواهد بود.»

این دستور در شرایط فعلی گرانی کاغذ و جیب دانشجویان، خبر خوشایندی است. خوشایندی دیگر این خبر، این است که با اجرایی شدن آن، درختان کمتری قطع می‌شوند و ریه‌های ایران شاید کمتر نیاز به اسپری اکسیژن داشته باشند.

به هرحال قطع درختان برای تولید کاغذ مصرفی که قرار است تنها در دانشگاه‌ها خاک بخورد و در نهایت برای سایر پایان‌نامه‌ها و مقالاتی که تنها روی برگه اعتبار دارند و به دلیل موانعی در اجرا به پیشرفت جامعه کمک نمی‌کنند کمتر باشد بهتر است. اما آیا واقعا مصرف کاغذ در جهان باعث از بین رفتن جنگل‌ها و آسیب‌زدن به محیط زیست می‌شود؟ نسخه الکترونیکی و دانلود جزوه‌ها کمکی به حفظ محیط زیست می‌کند؟

با جست‌و‌جویی در مورد نحوه تولید کاغذ در جهان و وارد شدن آن به ایران، متوجه می‌شویم که بخش عمده‌ای از کاغذ وارداتی برای چاپ کتاب و نشریات از چوب جنگل‌های صنعتی و مصنوعی به شکل کاشت نهال در زمین‌های بارور و زراعت چوب که باعث افزایش تعداد درختان جهان می‌شود و بخش دیگر(حدود ۴۰ درصد) با استفاده از محصولات جانبی کشاورزی مانند ساقه پنبه و باگاس تولید‌شده در کارخانه‌های نیشکر تهیه می‌شود.

مسعود مهرابی مدیر ماهنامه سینمایی فیلم، در یادداشتی با نام «کباب کتاب بر آتش قلیان» نوشته است:« گروه صنایع کاغذ پ‍ارس از ۵۰سال پیش تا کنون یکی از تولیدکنندگان کاغذ تحریر از تفاله ساقه‌ نیشکر در ایران است. آمریکا و کانادا از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان کاغذ در جهان هستند و بعد از آن‌ها چین، روسیه، اندونزیی، کُره‌ جنوبی، سوئد، نروژ، آلمان و فنلاند قرار دارند؛ کشورهایی که بسیار بیش از ایرانیان به محیط زیست‌شان اهمیت می‌دهند. برای نمونه در سوئد ۷۲ درصد و در کُره‌ جنوبی ۶۴ درصد از کاغذهای باطله بازیافت می‌شود. بخشی از کاغذ مورد نیاز ایران از کُره‌ جنوبی و سوئد (به ویژه کاغذهای بالکی، معرف به کاغذ سبکبال) وارد می‌شود. آیا مردم و مسؤلان محیط‌زیست این کشورها عقل‌شان را از دست داده‌اند که جنگل‌های طبیعی‌شان را نابود و کاغذ تهیه‌شده از آن را به کشور ما صادر کنند؟»

چندی پیش میثم نیلی مدیرعامل مجمع ناشران انقلاب اسلامی، در مصاحبه خود با کیهان گفته بود:« «ما مواد اولیه ارزان قیمت تولید کاغذ مثل باگاس نیشکر را به وفور در داخل داریم. سالانه چیزی حدود دو و نیم میلیون تن تفاله نیشکر داریم اما برای تولید کاغذ از آن استفاده نمی‌شود. آن را دپو می‌کنند و درنهایت بخش زیادی از آن را آتش می زنند تا به محیط زیست آسیب وارد نکند»

این فعال بازار نشر همچنین از تعطیلی خط تولید داخلی خبر داده بود و گفته بود: «سه کارخانه اصلی تولید کاغذ در کشور وجود دارد که در حال کاهش تولید یا تعطیلی خطوط تولید هستند که نشان می‌دهد ما از همین ظرفیت موجود کشورمان برای تأمین کاغذ استفاده نمی‌کنیم. وزارت صمت باید پاسخ‌گو باشد که آیا نظارت کافی برای رونق تولید این کارخانه‌ها وجود دارد؟ آیا زمینه‌سازی برای تولید اقتصادی و به صرفه کاغذ در داخل با قیمت مناسب و کمک به تولیدکننده انجام شده‌است؟ وزارت صمت باید درباره کاهش تولید داخلی کاغذ پاسخگو باشد».

به نقل از روزنامه کیهان در تاریخ ۱۰ تیر ۹۸، عباس صالحی امیری، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز گفته‌است که تولید ایران در کاغذ بسیار کم است. سه کارخانه کاغذ در کشور وجود دارد که به طور اسمی ۱۷۰ هزار تن تولید دارند، ولی باید گفت تولید این کارخانه‌ها در سال ۹۶ حدود ده هزار تن و در سال ۹۷ هم حدود بیست هزار تن بوده و این درحالی است که نیاز کاغذ کشور سالانه حدود چهارصد هزار تن است.

حال سوال این است در این اوضاع گرانی کاغذ و وضعیت واردات آن از یک سو و بحران محیط زیست از سوی دیگر نمی‌توان پایان‌نامه‌های نوشته‌شده فارغ‌التحصیلان محیط زیست را با نگاه اجرایی مطالعه کرد و همچون سایر کشورها کاغذی تولید کرد که نه‌تنها به محیط زیست آسیب نمی‌رساند بلکه حال ریه‌های زمین را نیز بهتر می‌کند؟