ردپای بی‌اخلاقی علمی در مراکز آموزشی/گرفتن مدرک «فقط با یه کارت کشیدن»

تقلب در پژوهش‌­ها و تحقیقات علمی رخدادی است که با افزایش تعداد دانشجویان کشور روزبه­‌روز ابعاد گسترده‌­تری به خود گرفته‌است. به‌عبارتی همچون بسیاری از کالاها، با توجه به افزایش تقاضا، عرضه نیز بیش‌تر شده‌است. اثبات بی­‌اخلاقی­‌هایی که در حوزه علم صورت می­‌گیرد احتیاج به تلاش چندانی ندارد و تنها با یک جست‌­وجوی ساده در فضای مجازی یا پیاده‌­روی در اطراف مراکز آموزشی، به‌خصوص خیابان انقلاب تهران، قابل مشاهده است. اگر یک بار گذرتان به خیابان انقلاب تهران افتاده باشد بی­‌شک با خیل عظیم افرادی رو­به‌­رو شده‌­اید که سعی در ارائه و فروش خدمات علمی خود به شما را داشته‌­اند. تعداد مؤسسه­‌های پایان‌نامه­‌فروشی به اندازه‌­ای است که حتی اگر بخواهید هم نمی­‌توانید آن­ها را نادیده بگیرید. هرچند در بیش‌تر موارد عنوان «مشاوره پایان‌نامه» در تبلیغاتشان به چشم می‌­خورد اما در عمل به قول خود این افراد «صفر تا صد ماجرا» را برایتان انجام می‌­دهند. فقط کافی است رشته تحصیلی خودتان را به این مؤسسات اعلام کنید، از انتخاب موضوع تا ارائه کامل متن پایان‌نامه را  به طور کامل برای شما انجام می‌­دهند، البته با اضافه شدن هر مرحله هزینه بیش‌تری را نیز دریافت می­‌کنند. هرچند که هیأت وزیران دولت در خرداد ماه امسال به منظور پیش‌گیری و مقابله با تقلب علمی در سطوح مختلف و برخورد قاطع با مواردی از قبیل فروش پایان‌نامه، مقالات علمی و امثال آن­ها، آیین­‌نامه اجرایی قانون پیش‌گیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی را تصویب کرده، اما به نظر می‌­رسد مقابله با این موضوع چندان هم ساده نیست. آنچه که با مراجعه به تعدادی از این مؤسسات متوجه شدم این است که تا پیش از تصویب این آیین‌­نامه در وزارت علوم هیچ قانونی درخصوص ممنوعیت فعالیت این مراکز وجود نداشته و همین امر به ریشه‌­دار شدن این فساد کمک کرده‌است.

 طی چند ساعتی که در مؤسسات مختلف پایان‌نامه‌­نویسی وقت گذرانی کردم متوجه شدم با تجارت بسیار پررونقی روبه‌­رو هستم، که همین امر می­‌تواند بر مشکلات مبارزه با فساد علمی بیفزاید. دانشجویان رشته­‌های مختلف دانشگاه­‌های مختلف، اعم از آزاد و پیام­‌نور و همین­‌طور دولتی، در تمامی مقاطع تحصیلی، کارشناسی تا دکتری، افرادی بودند که برای انجام پایان‌نامه، مقاله و حتی سمینار و تحقیق کلاسی به این مؤسسات مراجعه می­‌کردند. در یکی از این مراکز با دانشجوی دکترای رشته مهندسی مکانیک مواجه شدم که بدون هیچ زحمتی و به قول منشی مؤسسه «فقط با یه کارت کشیدن» از پایان‌نامه مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای خود دفاع کرده و در ارائه آن­ها به دانشگاهای محل تحصیلش دچار هیچ مشکلی نشده بود و جهت سفارش یک مقاله جدید دوباره به آنجا مراجعه کرده بود. از گپ­‌وگفت­‌هایی که با مسئولان و کارمندان هفت مؤسسه داشتم این­‌طور نتیجه گرفتم مراجعان رشته­‌های فنی و مهندسی کمی بیش‌تر از دیگر رشته‌­ها هستند، البته این امر می‌­تواند با تعداد دانشجویانی که در این رشته‌­ها تحصیل می­‌کنند مرتبط باشد. در خصوص هزینه انجام این پژوهش‌­ها پرس‌­وجو کردم. آنچه دریافتم این است که هزینه پژوهش­‌های رشته‌­های علوم انسانی و علوم اجتماعی از دیگر رشته‌­ها کمتر است. چیزی در حدود یک میلیون و پانصد هزار تا دو میلیون تومان، اگر موضوع را از پیش انتخاب کرده باشید و پروپوزال پایان‌نامه را هم خودتان بنویسید این هزینه کمتر می‌­شود. اما برای نوشتن مقالات و پایان‌نامه­‌های رشته‌­های مهندسی این مبلغ به هفت میلیون تومان نیز می‌­رسد. از این مقدار ۳۰درصد سهم موسسه و ۷۰درصد سهم شخصی است که این پژوهش‌­ها را انجام می‌­‍‌‌دهد. برخی از این مراکز برای انجام پروژه­‌های دانشگاه‌­های دولتی مبلغ بیش‌تری را درخواست می­‌کردند در حالی که مؤسسات دیگر تنها با توجه به رشته و موضوع انتخابی مبلغ نهایی را به مراجعان اعلام می­‌کردند.

هر هفت مؤسسه با تأکید بر دقت کارهای تحویلی به مشتریان در توضیحات به مراجعان، این موضوع را بیان می‌کردند که مبالغ مربوط به انجام هر فصل پایان‌نامه را تنها پس از تأیید استاد راهنمای دانشجو و برطرف کردن مشکلات احتمالی دریافت می­‌کنند. حتی یکی از این مراکز، پایان‌نام‌ه‌ای را به عنوان نمونه کار به افراد مراجعه کننده ارائه می­‌داد تا اعتماد مشتریان خود را جلب کند. هر چند که در حین گفت­‌وگو با یکی از این افراد متوجه شدم بیشتر تحقیقات با عددسازی و داده‌­سازی انجام می‌­گیرد اما این اطمینان را به شما می­‌دهند که عددسازی‌شان «مولا درزش نمی­ره» و جای نگرانی ندارد. تعدادی از این مؤسسات نیز برای آن که دانشجو در حین دفاع از پایان‌نامه خود دچار هیچ مشکلی نشود یک هفته پیش از تاریخ دفاع یک جلسه رفع اشکال برگزار می­‌کردند تا تمامی نکات لازم را به خریدار پایان‌نامه توضیح بدهند. در تمامی مدت زمانی که این پژوهش‌­ها انجام می­‌شود نیز، که تقریبا دوماه طول می‌کشد، پژوهش­‌گر شما «مث دکتر آنکاله» و موظف است در هر ساعت از شبانه‌­روز پاسخ‌­گوی سؤالاتتان باشد.

نکته غم­انگیزتر ماجرا این است نه‌تنها دانشجویان بلکه برخی از استادان دانشگاه‌­ها نیز در این بی­‌اخلاقی مشارکت دارند. در گشتی که در خیابان انقلاب زدم پی بردم مدیریت برخی از این مراکز برعهده استادان دانشگاه‌های معتبر کشور است و تعدادی از استادان ‌نیز در نوشتن مقالات و پایان‌نامه­‌ها با آن­ها همکاری دارند. برای همکاری با این مؤسسات هم حتما باید گواهی یا اصل مدرک تحصیلی خود را ارائه دهید و براساس گفته مسئولان این مراکز اولویت با فارغ­‌التحصیلان دانشگاه‌های دولتی با حداقل مدرک کارشناسی ارشد است.

با وجود آنکه چندی پیش اداره کل روابط عمومی وزارت علوم خبر پلمپ ۲۵ واحد صنفی عرضه و فروش پایان‌نامه را داد، مشخص است تصویب آیین‌­نامه جدید به تنهایی نمی­‌تواند مانع این‌گونه فعالیت­‌ها شود و با توجه به گردش مالی بالای این کار و مشارکت استادان، دانشجویان و فارغ­التحصیلان دانشگاه­‌ها، جلوگیری از آن چندان ساده نیست و این مؤسسات و افراد به راحتی راه­ دیگری را برای دور زدن قانون پیدا خواهند کرد و با عناوین دیگر به فعالیت خود ادامه خواهند داد. همان‌گونه که بدون هیچ مزاحمتی در فضای مجازی در حال انجام فعالیت خود هستند. مقابله با این امر نیازمند تلاش همه­‌جانبه است، کوششی که بیش از هر کس از اهالی دانشگاه­‌ها انتظار می‌­رود.