سه‌شنبه‌های بدون خودرو، کمپین اصلی شهردار تهران برای مقابله با ترافیک و آلودگی، منازعات تازه‌ای آفریده است. محور اصلی این منازعات دوچرخه‌سواری زنان است. در روزهای گذشته چند تن از کاربران شبکه‌های اجتماعی با گذاشتن تصویری از نرم‌افزار «بیدود» اعلام کردند که این سرویس از دسترس زنان خارج شده و آن‌ها دیگر امکان استفاده از دوچرخه‌های شهر تهران را ندارند.

پیام خطا در ثبت‌نام بانوان در سامانه بیدود

در چند روز گذشته برخی کاربران در شبکه‌های اجتماعی از محدودیت استفاده از دوچرخه‌های اپلیکیشن بیدود در تهران برای زنان خبر می‌دهند. افرادی که قصد استفاده از دوچرخه‌های «بیدود» را دارند در روند ثبت‌نام و پس از تعیین جنسیت «زن» با «خطا» روبرو می‌شوند و قادر به ادامه ثبت‌نام این دوچرخه‌ها نیستند و اما «بیدود» چیست؟

بیدود، دوچرخه‌های اشتراکی هوشمند

شهرداری تهران با همکاری شرکتی خصوصی به نام شرکت پاک چرخ ایرانیان، چند وقتی است که دوچرخه‌های کرایه‌ای را با نام «بیدود»، در نقاط مختلف پایتخت در اختیار شهروندان تهرانی قرار داده است.
دوچرخه‌های اشتراکی دوچرخه‌های هوشمندی هستند که شهروندان پس از ورود به سایت شرکت متولی به نشانی bdood.ir یا نصب اپلیکیشن آن، پس از ثبت‌نام و پرداخت ۱۵۹۰۰۰ تومان به‌عنوان ودیعه، می‌توانند آن‌ها را در اختیار بگیرند و در هر نقطه‌ای که خواستند آن را قفل و رها کنند.

قانون استفاده از بیدود

در قسمت قوانین بیدود تنها شرط استفاده از این دوچرخه‌ها داشتن حداقل ۱۳ سال سن است و به جنسیت کاربر اشاره‌ای نشده است؛ یعنی درواقع در زمان طراحی این سرویس تفاوتی میان جنسیت‌های مختلف وجود نداشته و اتفاقی که در حال حاضر رخ داده اتفاقی تازه است.

برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی نوشته‌اند که با تغییر جنسیت از زن به مرد مشکل ثبت‌نام نیز برطرف می‌شود و امکان کرایه این دوچرخه‌ها برای زنان وجود خواهد داشت.
اما این اتفاق کسی را راضی نکرد. حالا پرسش تازه‌ای به وجود آمده بود. آیا واقعاً می‌توان به چنین راهبردی دل خوش کرد؟ آیا وقتی جنسیت در قوانین این مجموعه ذکر نشده این روش پذیرفته است که برای دور زدن موضوع هنگام تعیین جنسیت دروغ بگوییم؟

اگر تنها با یک تغییر کوچک در تنظیمات ثبت‌نام می‌توان از دوچرخه‌ها استفاده کرد، راه‌حل چیست؟ در ادامه این به برخی از واکنش‌های افراد در شبکه‌های اجتماعی پرداخته‌شده است.

در قسمت قوانین بیدود تنها شرط استفاده از این دوچرخه‌ها داشتن حداقل ۱۳ سال سن است و به جنسیت کاربر اشاره‌ای نشده است.

واکنش افراد در شبکه‌های اجتماعی

پرسش‌ها در باب استفاده زنان از دوچرخه‌ها توییت به توییت می‌چرخیدند و هنوز می‌چرخند که چه نهادی در پس ایجاد این محدودیت برای دسترسی زنان به دوچرخه‌های «ببیدود» است؟ شهرداری؟ نیروهای انتظامی و امنیتی؟
برخی از کاربران علت عدم دسترسی را نه خطای فنی در اپلیکیشن که «فشار دادستانی و نیروی انتظامی» برای عدم ارائه خدمات به زنان می‌دانند.

علی کاظمی خبرنگار و گزارشگر حوزه شهری و شورای شهر در توییتر خود نوشته شرکت بیدود از سوی پلیس و دادستانی تحت فشار قرارگرفته بود تا ضمن خودداری از تحویل دوچرخه به زنان، این موضوع را در اپلیکیشن خود اعلام کند.

همچنین عده‌ای از کاربران شروع به تحریم این دوچرخه‌ها کرده‌اند و بسیاری از آن‌ها درخواست بازپس‌گیری وجه امانی خود را داده‌اند.

صدرا محقق خبرنگار و دبیر گروه اجتماعی روزنامه شرق در توییتر خود نوشت: به نظرم باید طرح دوچرخه اشتراکی بیدود را به دلیل اجازه ندادن به زنان برای استفاده از دوچرخه‌هایش بدون لحظه‌ای درنگ تحریم کرد. به درک که گسترش فرهنگ دوچرخه‌سواری در شهر و کاهش آلودگی هوا و همه رؤیاهایی که برای شهر آرزو کرده بودیم شکست می‌خورد. همه این‌ها بدون آزادی بی‌ارزش‌اند.

این منازعات و اعلام تحریم کاربران به حدی بالا گرفت که مسئولین شهرداری و سخنگوی قوه قضاییه توضیحاتی را ارائه دادند.

پاسخ مقام‌های مسئول

علی پیر حسین لو مشاور معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، درباره محدودیت دوچرخه‌سواری زنان در توییتر خود نوشت: «شهرداری نه برای دوچرخه‌های خودش محدودیت استفاده خانم‌ها تعیین کرده، نه برای دوچرخه‌های بیدود. دوچرخه‌سواری زنان منع قانونی ندارد، موضوعی که سخنگوی قوه قضاییه هم اخیراً دو بار تصریح کرده. به‌زودی خود بیدود توضیح می‌دهد مشکل چه بوده به‌هرحال قرار نیست نصف جامعه شود.»

سخنگوی قوه قضائیه نیز در پاسخ به سؤالی درباره دوچرخه‌سواری زنان گفت: «دوچرخه‌سواری برای ما موضوعیت ندارد. وی افزود: بی‌حجابی در داخل خودرو یا بی‌حجابی روی موتور و دوچرخه هیچ تفاوتی ندارد بنابراین دوچرخه‌سواری برای ما موضوعیت ندارد بلکه آنچه موضوعیت دارد، رعایت عفاف و حجاب است».

شهردار وادار به پاسخ شد

در میان این بحث و گفت‌وگوها بود که شهردار تهران پیروز حناچی ناچار شد امروز چهارشنبه در نشستی با موضوع «شهرداریِ یک معمار» دراین‌باره موضع بگیرد. او گفت: «در دوره‌ای که به‌عنوان شهرداری تهران انتخاب شدم چندین وعده دادم؛ یکی از شعارهای بنده تحت عنوان «تهران، شهری برای همه» است. در مفاهیم امروزی شهردار موفق کسی است که شهروندان آن شهر بتوانند به‌طور عادلانه از امکانات استفاده کند».

استفاده عادلانه از امکانات شهری

حناچی برای دفاع از نظریه‌اش درباره دوچرخه‌سواری همگانی این بار از منظر حق شهروندان برای استفاده عادلانه از امکانات شهری وارد بحث شد و گفت: «بزرگ‌ترین ثروت شهرهای دنیا به قلمرو عمومی مربوط می‌شود، جایی که همه مردم بتوانند به‌صورت عادلانه از امکانات آن استفاده کنند. تفاوت مهم شهرهای موفق دنیا با شهرهای عقب‌مانده‌تر در همین موضوع هست. یکی از علت‌های استقبال مردم از شهر پاریس این است که بخش زیادی از خدمات شهر به‌صورت عادلانه در اختیار مردم است».

حناچی با اشاره به مذاکره با شرکت هلندی در راستای افزایش مسیر ویژه دوچرخه‌سواری در تهران گفت: «این شرکت به ما این موضوع را متذکر شده است که از روش آن‌ها تقلید نکنیم بلکه طرح‌هایی برنامه‌ریزی شود که با شرایط فرهنگی کشور انطباق داشته باشد».

نگاه ما به حمل‌ونقل با دوچرخه جنسیتی نیست

شهردار تهران حین اظهاراتش اشاره‌ای هم به‌نقد منتقدان کرد: «آمارها حاکی از این است در تهران مشکلاتی همچون چاقی، فشارخون، دیابت و افزایش ذرات معلق آلوده در هوا رو به افزایش است، بنابراین نگاه ما به حمل‌ونقل با دوچرخه به جهت حفظ سلامت است و نگاه جنسیتی دراین‌باره مطرح نیست. برای حل مشکل استفاده زنان از دوچرخه طرح‌هایی همچون دوچرخه‌سواری خانوادگی، اسکوتر برقی و افزایش سرویس‌دهی به پارک‌های مخصوص بانوان طراحی‌شده است که امیدواریم حساسیت‌های مربوطه را کاهش دهد».

ضمناً حناچی درباره نسبت تهران و دوچرخه‌سواری گفت: «میزان حمل‌ونقل با دوچرخه زیر یک درصد است و ما در تهران برای فرهنگ دوچرخه‌سواری یک اپلیکیشن را طراحی کرده‌ایم که فرآیند دسترسی و تحویل دوچرخه را برای مردم بسیار راحت و آسان کرده است و افراد در هر مکان می‌توانند دوچرخه را تحویل داده و نحوه پرداخت نیز آسان‌تر شده است».

نگاه ما به حمل‌ونقل با دوچرخه به جهت حفظ سلامت است و نگاه جنسیتی دراین‌باره مطرح نیست.

حل مشکل ثبت‌نام در بیدود

«حسین قاسمی» نایب رییس هیات مدیره بیدود امروز چهارشنبه در گفتگو با دیجیاتو از رفع کامل این مشکل و ایجاد امکان ثبت نام برای همه اعضای جامعه خبر می دهد. قاسمی، مشکلی که رخ داده بود را یک اشکال فنی در سیستم عنوان می کند و در همین رابطه می گوید: «این یک مسئله ی سیستمی بود که رفع شده است. در حال حاضر هیچ محدودیتی وجود ندارد و همه می توانند ثبت نام کنند. ما در حال ایجاد تغییراتی در سرورمان هستیم و آپدیت های جدیدی را ارائه می دهیم، که این مشکل هم از آنجا سرچشمه گرفته بود.»

چرا دوچرخه‌سواری نیاز همه است نه‌ فقط مردان؟

تابه‌حال فواید دوچرخه‌سواری را فقط به سوزاندن کالری و تقویت عضلات پا نسبت می‌داده‌اند اما حالا و در سایه تحقیقات تازه باید بدانیم دوچرخه‌سواری روشی کارآمد است برای افزایش سلول‌های مغز و این تنها بخشی از خواص ورزش دوچرخه‌سواری است. جدا از تمام این بحث‌ها برای تناسب و سالم بودن باید ازنظر فیزیکی فعال بود و دوچرخه‌سواری می‌تواند ابزاری مناسب برای این هدف باشد.

مطالعه‌ای در وای‌ام‌سی‌ای (YMCA) نشان داده افرادی که سبک زندگی فعالانه‌ای ازنظر بدنی دارند، نسبت به کسانی که فعالیتی ندارند، از ۳۲ درصد سلامت بیشتری برخوردارند. دوچرخه‌سواری، فعالیت بدنی را با بیرون رفتن و تماشای مناظر جدید ترکیب می‌کند. می‌توانید تنهایی دوچرخه‌سواری کنید و به نگرانی‌ها و دغدغه‌های ذهنی خود برسید، یا گروهی دوچرخه‌سواری کرده و با افراد بیشتری معاشرت کنید.

دوچرخه‌سواری و تأثیر آن بر شهر

اولین تأثیر مثبت دوچرخه‌سواری بر شهر کاهش ترافیک و آلودگی هواست. هرچه مردم بیشتری در شهر به دوچرخه‌سواری رو بیاورند به این معنی است که استفاده از خودروهای شخصی کمتر می‌شود.

اگر مردم بیشتر دوچرخه‌سواری کنند، جاده‌ها امن‌تر به نظر می‌رسد. این امنیت فقط برای دوچرخه‌سواران نیست، بلکه برای همه کاربران جاده‌هاست. با بالا رفتن تعداد دوچرخه‌سواران در جاده‌ها، حضورشان مشهودتر خواهد بود و رانندگان در قبال آن‌ها محتاط‌تر خواهند شد. وقتی تعداد بیشتری دوچرخه‌سوار وجود داشته باشد، شهرها امکانات و جاده‌های امن‌تری را برای آن‌ها فراهم می‌کنند.

دوچرخه‌سواری حق همه

به‌هرحال دوچرخه‌سواری حق همه است. این منازعات دربارهٔ دوچرخه‌سواری اگر بتوانند منجر به استفاده همه شهروندان از این وسیله شوند قطعاً اتفاقی مهم را رقم زده‌اند. فراموش نکنیم که پیامد این‌گونه اتفاقات دلسردی افراد جامعه و احساس تبعیض را در میان آن‌ها به دنبال دارد. حالا که به گفته مجری «بیدود» در حال حاضر روزانه سه هزار و ۵۰۰ سفر به‌وسیله دوچرخه‌های این شرکت در تهران انجام می‌شود و تعداد کاربران به ۲۰۰ هزار نفر رسیده شاید وقت آن رسیده باشد که این اشتیاق همگانی تبدیل به اتفاقی فرخنده برای تهران شود.