چکیده: کوه «بیرمی» بلندترین قله استان بوشهر است، با چشم‌اندازی بکر به خلیج‌فارس و چشمه‌های گوارایی که در تمام طول سال آب‌دارند. سوداگران اما نگاه دیگری به این کوه دارند. آن‌ها نگاهشان به منابع غنی نهفته در دل این کوه و مناطق اطراف آن است و سال‌هاست که لودرهایشان گاه‌به‌گاه با نام توسعه و معدنکاری قصد خشکاندن چاه آب و چشمه‌های این کوه را می‌کند؛ اما یک سالی می‌شود که مردم دشتی خسته از تمام هزینه‌هایی که این سال‌ها بابت توسعه بی‌رویه و آسیب‌هایی که به محیط‌زیست منطقه واردشده است، مقابل سوداگران ایستاده‌اند تا فعالیت معدن مرمریت را در «تنگه شیرینه» متوقف کنند. پویشی شکل دادند که به تعبیر یکی از اهالی، در آن مردم از حق حیات خود دفاع می‌کنند. چراکه فعالیت این معدن در آینده نزدیک چالش‌های جدی درزمینهٔ تأمین آب شرب منطقه به دنبال خواهد داشت.

  • مهتا بذرافکن، پژوهشگر حوزه اجتماعی آب: شهرستان دشتی یکی از دشت‌های پر تنش آبی است؛ که به خط قرمز تنش آبی رسیده است. هرسال در این شهرستان در فصل گرما و حتی در زمستان روستاها از بی آبی رنج می‌برند.

  • مهرداد ستوده، معاون عمرانی استاندار بوشهر: برای جبران تخریب آبخوان این منطقه در صورت فعالیت معدن، با نصب آب‌شیرین‌کن، آب موردنیاز مردم را تأمین می‌کنیم.

تنگه شیرینه از مهم‌ترین آبخوان‌های استان بوشهر است. چشمه‌های موجود در این منطقه علاوه بر اینکه آبشخور گونه‌های مختلف حیات‌وحش کوه بیرمی است، بخش عمده آب شرب شهرستان دشتی را نیز تأمین می‌کند. این منابع آبی یک سالی می‌شود که با رفت‌وآمد ماشین‌آلات پروژه معدن سنگ مرمریت، در معرض تهدید قرارگرفته‌اند. مردم دشتی یک سال است که سینه در مقابل تمام این تهدیدها سپر کرده‌اند و ایستاده‌اند تا از حق حیات، محیط‌زیست و هویت تاریخی منطقه خود دفاع کنند. شروع فعالیت این معدن یعنی پر کردن تنگ تکو و تخریب آبخوان بیرمی؛ یعنی کوچ حیات‌وحش منطقه به مناطق پرخطر و احتمال شکار آن‌ها؛ یعنی تخریب زیستگاه گونه‌های جانوری و از بین رفتن پوشش گیاهی بومی منطقه؛ یعنی از بین رفتن بافت طبیعی بلندترین قله استان بوشهر و…

مهم‌ترین مطالبه‌ای که در پویش مردمی تنگه شیرینه مطرح می‌شود، موضوع آب است. منابع آبی این منطقه سال‌هاست که با فعالیت معادن مختلف در معرض تهدید قرارگرفته و یا از بین رفته‌اند، این در حالی است که به گفته مهتا بذرافکن، پژوهشگر حوزه اجتماعی آب: «شهرستان دشتی یکی از دشت‌های پر تنش آبی است؛ که به خط قرمز تنش آبی رسیده است. هرسال در این شهرستان در فصل گرما و حتی در زمستان روستاها از بی آبی رنج می‌برند. در تنگه شیرینه یکی از آبخوان‌های استان قرار دارد که هنوز آب دارد. متأسفانه چاه‌های قدیمی این منطقه که حتی آب شرب شهر بوشهر را هم تأمین می‌کرده، الآن در اختیار به معدن شن و ماسه است. از طرفی تمام منابع آب استان بوشهر بیرون از استان قرار دارد؛ و این موضوع اهمیت سفره‌های آب زیرزمینی را بیشتر عیان می‌کند.

با این توصیف‌ها و در شرایطی که تمام روستاهای اطراف از کم‌آبی رنج می‌برند، در بعضی از آن‌ها با تانکر آب‌رسانی می‌شود، ما با معدنی مواجه می‌شویم که علاوه بر تمام آسیب‌هایی که به بافت طبیعی منطقه وارد می‌کند، پیوست محیط‌زیستی هم ندارد.» بذرافکن از تجربه مردم استان بوشهر درزمینهٔ آسیب‌های توسعه می‌گوید و بلایی که به سر منابع آبی این استان آمده است. از وضعیت عسلویه و پالایشگاه‌هایی که نه‌تنها مشکل اشتغال را در استان حل نکرده‌اند که مزارع و زمین‌های کشاورزی را هم با مشکلات جدی مواجه کرده‌اند و منابع آبی منطقه را از بین برده و یا آلوده کرده‌اند. مردم منطقه با علم به‌تمامی این آسیب‌ها در مقابل معاون عمرانی استاندار ایستادند و گفتند: «کسی که هم رنج ما نیست، هم گنج ما هم نیست» و پاسخ مهرداد ستوده به آن‌ها این بود که: «برای جبران تخریب آبخوان این منطقه در صورت فعالیت معدن، با نصب آب‌شیرین‌کن، آب موردنیاز مردم را تأمین می‌کنیم.»

بذرافکن آسیب‌های استفاده از آب‌شیرین‌کن در سطح استان را مرور می‌کند: «آب‌شیرین‌کن ضد محیط‌زیست ترین شیوه بهره‌برداری از آب است. ابزاری که می‌تواند آخرین چاره برای تأمین آب باشد، نه اولین راهکار، وقتی ما منابع آب پایدار داریم، چرا باید آن را از بین ببریم و به مردم وعده آب‌شیرین‌کن بدهیم؟ چشمه‌های آب طبیعی را به بهانه توسعه تخریب کنیم وعده آب‌شیرین‌کن به مردم بدهیم؟ آب‌شیرین‌کن در همین استان کم به زمین‌ها و مزارع آسیب نزده است» باوجوداینکه مسئولان به اهمیت این منطقه واقف نمی‌شوند و تلاش‌های چندساله فعالان محیط‌زیست هم در این زمینه تأثیری بر نگرش آن‌ها نداشته، مردم دشتی اما ایستاده‌اند.

زن و مرد و پیر و جوان یک سال است که هر پنج‌شنبه در کنار عمارت تاریخی شیرینه قراری باهم دارند تا استمرارشان برای حفظ میراث تاریخی و طبیعی‌شان را ثابت کنند. در تابستان گرم خورموج هرروزی که صدای لودرها در کوه می‌پیچید اهالی منطقه در مسیر عبور ماشین‌ها زیر آفتاب بست می‌نشستند و اجازه عبور به ماشین‌آلات نمی‌دادند. شکایت به دادگاه بردند، حکم خروج ادوات از منطقه را گرفتند؛ اما سوداگران حتی قانون و احکام آن را هم دور زدند و باز اصرار به ادامه کار داشتند.

پویش مردمی تنگه شیرینه می‌تواند الگویی باشد برای ایستادگی در مقابل تخریب‌هایی که به نام توسعه در نقاط مختلف کشور در حال وقوع است. «هر خانواده به نام خودش یک درخت در محوطه عمارت شیرینه کاشته بود. بیشتر از ۱۴۰ اصله درخت از انواع گونه‌های بومی منطقه مثل نخل و لیمو در اطراف عمارت کاشته شده بود. مردم خودشان می‌آمدند درخت‌هایشان را آبیاری می‌کردند و از آن نگهداری می‌کردند؛ اما چند روز پیش همه را آتش زدند.» این جملات را سید کریم موسوی می‌گوید، فعال محیط‌زیست منطقه دشتی که در یک سال گذشته در کنار مردم پویش نجات منطقه حفاظت‌شده کوه بیرمی را پیش برده است. هفته گذشته بعد از حضور معاون عمرانی استاندار از منطقه برای بازدید از پروژه معدن مرمریت و حضور مردم به نشانه اعتراض به وضع موجود، آتش‌سوزی تمام درختان و نخل‌هایی که مردم در این سال‌ها کاشته بودند را از بین برد؛ اما موسوی می‌گوید: «ما دوباره این منطقه را می‌سازیم. ما کوتاه نمی‌آییم».