چکیده: بیش از ۱۵ سال است که زمزمه ساخت تله‌کابین در حریم طاق‌بستان، فعالان میراث فرهنگی و محیط زیست را نگران کرده است. بارها این پروژه به تعویق افتاد و رد شد، رسانه‌ها را به میدان آورد و فعالان فرهنگی استان را به تکاپو و تلاش واداشت، اما مدتی بعد دوباره با قدرت بیشتر روی میز مدیران قرار گرفت. در آخرین اقدام مدیران استانی کرمانشاه وعده بهره برداری از پروژه را در بهار ۱۴۰۰ داده‌اند.

  • امید قادری، مدیرکل میراث فرهنگی استان کرمانشاه: قطعیتی در رابطه با اینکه ساخت تله‌کابین مانع ثبت جهانی طاق‌بستان شود وجود ندارد. وقتی پرونده برای یونسکو ارسال شود، ارزیابان یونسکو و کارشناسان شرایط اثر را بررسی می‌کنند و بعد نظر می‌دهند. تله‌کابین در عرصه طاق‌بستان نیست، در بخشی از حریم آن است. بر اساس توافقات صورت گرفته بین شهرداری و استانداری قرار بر این شد که شهرداری متعهد شود اگر وجود تله‌کابین مشکلی در راه ثبت جهانی اثر ایجاد کرد، هر زمانی که لازم بود بدون هیچ وقفه‌ای این پروژه را جمع‌آوری کند.

  • هوشنگ بازوند، استاندار کرمانشاه، اسفندماه ۹۸: احداث تله‌کابین علاوه بر رونق گردشگری شهر کرمانشاه، در توسعه اقتصادی استان نیز مؤثر خواهد بود و جمعیت بیشتری از مسافران و گردشگران را روانه این دیار خواهد کرد. راه‌اندازی تله‌کابین با توجه به جاذبه‌های خاص خود به‌طور قطع باعث می‌شود از شهرها و استان‌های هم‌جوار برای استفاده از این جاذبه گردشگری کرمانشاه را مقصد خود قرار دهند.

روزهای ابتدای خردادماه امسال ۳۰۱ نفر از شهروندان و فعالان فرهنگی کرمانشاه در نامه‌ای به مدیران استان از نگرانی‌های خود در مورد میراث و هویت و محیط زیست شهر خود گفتند و نوشتند: «عرق مردمان این دیار به تاریخ، طبیعت و عجین شدن با کوهستان موجب شده تا نگرانی خود را مبنی بر رخدادهای اخیر شامل تعیین عرصه و حریم جدید و پیرو آن مطرح‌شدن مواردی چون احداث تله‌کابین، تخریب محوطه، ساخت‌وساز و اقدام برای تغییر کاربری‌های نامتناسب با شأن این مجموعه ارزشمند ابراز بدارند» و مطالبه‌شان این بود: «درخواست رسیدگی به وضعیت موجود و پیشگیری از هرگونه اقدام نامناسب با این‌گونه اماکن ولو با عنوان توسعه محورکه موجب خدشه‌دار کردن منظر فرهنگی- طبیعی می‌شود را داریم؛ و نیز متعاقباً مانع از رفتارهایی شوید که شرایط نامزد شدن ثبت جهانی مجموعه بی‌نظیر و منحصربه‌فرد طاق‌بستان را به خطر می‌اندازد.» به گزارش همستان، حدود یک سال پیش بود که معاون میراث فرهنگی کشور با حضور در کرمانشاه پرونده عرصه و حریم این اثر ارزشمند را ابلاغ کرد. ضوابط جدید عرصه و حریم این اثر بر نگرانی‌های فعالان میراث فرهنگی افزود، چرا که به نظر می‌رسید منافع سرمایه‌گذارانی که در محدوده این اثر در حال ساخت و ساز هستند بیشتر از حفاظت اثر در نظر گرفته‌شده است. حالا هم با شروع مجدد پروژه تله‌کابین این نگرانی‌ها شدت گرفته است.

سرمایه‌گذاران پروژه استنادشان به تأییدیه‌هایی است که اداره میراث فرهنگی استان در سال‌های قبل در پاسخ استعلام آن‌ها صادر کرده است. مجریان پروژه سه بار از میراث فرهنگی استان استعلام گرفته‌اند و هر سه بار در سال‌های ۸۵، ۹۲ و ۹۵ میراث این پروژه را بر اساس نقشه‌های عرصه و حریم تأیید کرده است؛ اما کارشناسان تأیید میراث را اصولی نمی‌دانند و معتقدند طاق‌بستان که از آثار ارزشمند دوره ساسانی است، با اجرای این پروژه برای همیشه از شانس جهانی‌شدن محروم می‌شود. امید قادری، مدیرکل میراث فرهنگی استان کرمانشاه اما می‌گوید: «قطعیتی در رابطه اینکه ساخت تله‌کابین مانع ثبت جهانی طاق‌بستان شود وجود ندارد. وقتی پرونده برای یونسکو ارسال شود، ارزیابان یونسکو و کارشناسان شرایط اثر را بررسی می‌کنند و بعد نظر می‌دهند. تله‌کابین در عرصه طاق‌بستان نیست، در بخشی از حریم آن است. بر اساس توافقات صورت گرفته بین شهرداری و استانداری قرار بر این شد که شهرداری متعهد شود اگر وجود تله‌کابین مشکلی در راه ثبت جهانی اثر ایجاد کرد، هر زمانی که لازم بود بدون هیچ وقفه‌ای این پروژه را جمع‌آوری کند.» اما این سؤال مطرح است که اگر مدیران میراث فرهنگی با ضوابط ثبت جهانی آثار آشنا هستند که اجرای این پروژه از همین حالا مردود است و اگر به امید اغماض کارشناسان یونسکو با اجرای این پروژه موافق‌اند و قصد ارسال پرونده اثر برای ثبت را دارند که باید در اهداف آن‌ها برای ثبت جهانی آثار شک کرد.

کرمانشاه استانی کهن است که با جاذبه‌های منحصربه‌فرد فرهنگی، تاریخی و باستانی، می‌تواند یکی از مقاصد مهم گردشگری کشور باشد، اما مدیران آن در عوض سرمایه‌گذاری روی ارزش‌های موجود و حفاظت از آثار تاریخی و باستانی برای جذب گردشگران، در پی ساختن جاذبه‌های تفریحی در استان هستند. هوشنگ بازوند، استاندار کرمانشاه اسفندماه ۹۸ دراین‌باره به «ایرنا» گفته بود: «احداث تله‌کابین علاوه بر رونق گردشگری شهر کرمانشاه، در توسعه اقتصادی استان نیز مؤثر خواهد بود و جمعیت بیشتری از مسافران و گردشگران را روانه این دیار خواهد کرد. راه‌اندازی تله‌کابین با توجه به جاذبه‌های خاص خود به‌طور قطع باعث می‌شود از شهرها و استان‌های هم‌جوار برای استفاده از این جاذبه گردشگری کرمانشاه را مقصد خود قرار دهند.» قادری هم در همین راستا معتقد است: «این تله‌کابین برای شهر حتماً لازم و ضروری است و مکمل گردشگری ما است. ولی کاش در طاق‌بستان ساخته نمی‌شد. در یک کوه دیگر در دهکده المپیک یا جای دیگری ساخته می‌شد.» نگاه کوتاه‌مدت به مقوله گردشگری و حفظ میراث فرهنگی باعث می‌شود جذب گردشگران شهرهای هم‌جوار برای استفاده از یک جاذبه تفریحی بر جذب گردشگران بین‌المللی در طول سالیان برای بازدید از یک اثر جهانی، اولویت پیدا کند.

علاوه بر تمام موارد فوق، نگرانی جدی‌تری که با اجرای این پروژه قوت می‌گیرد آسیب‌های محیط زیستی این پروژه است. احداث تأسیسات اقامتی و پذیرایی در منطقه دشت کاهو در ارتفاعات طاق‌بستان، دو سوم این منطقه را تخریب می‌کند و به گفته کارشناسان محیط زیست می‌تواند آب استان را هم آلوده کند و به‌تدریج بر پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری منطقه تأثیر بگذارد. کسی نمی‌داند اصراری که مدیران استان بر درآمدزایی از طریق احداث تله‌کابین دارند، قرار است کدام‌یک از این آسیب‌ها را جبران کند؟