چکیده: یک سال قبل، فدراسیون فوتبال، در تصمیمی تاریخی، مارک ویلموتس را با هزار امید و آرزو و وعده‌های رنگارنگ به ایران آورد تا تیم ملی بعد از کی‌روش راه خود را با قدرت بیشتری به سوی موفقیت ادامه دهد. حالا اما یک سال بعد است؛ تیم ملی رتبه اولی آسیا را در رنکینگ به ژاپن واگذار کرده و روی مدار بلاتکلیفی مطلق حرکت می‌کند. هیچ خبری از اتحاد در فوتبال ملی نیست. فدراسیون فوتبال از نظر مدیریتی در انحطاط مطلق است. تیم ملی هم کامبوج و هنگ‌کنگ را در مرحله اول مقدماتی جام جهانی شکست داده و در دو بازی مقابل عراق و بحرین شکست خورده است و در رتبه سوم گروه خود قرار دارد. این شرایط یعنی قرار داشتن در یک قدمی حذف از جام ملت‌های آسیا و جام جهانی. یعنی محکوم به پیروزی در هر چهار مسابقه باقی مانده بعدی با دراگان اسکوچیچ بی افتخاری که جانشین مارک ویلموتس شده است. مربی بلژیکی سابق تیم ملی یک سال قبل با فدراسیون قرارداد امضا کرد، اما امروز ۶ ماه از فسخ قرارداد یک طرفه‌اش می‌گذرد. او منتظر حکم فیفا درباره پرونده اقامه دعوا ۶.۵ میلیون یورویی علیه فوتبال ایران است.

  • جزییات قرارداد فدراسیون فوتبال با مارک ویلموتس نشان دهنده چند خطای عجیب است که زیان مالی سنگینی روی دست کشور می‌گذارد
  • امیررضا واعظ آشتیانی در گفت‌وگو با همستان: پروژه همکاری با ویلموتس هم از نظر فنی و هم از نظر اقتصادی با شکست همراه شد مدیران فدراسیون فوتبال باید عذرخواهی کنند.

ماجرای بحران قرارداد مارک ویلموتس با فدراسیون فوتبال به یکی از سوژه‌های بسیار مهم مورد بحث در کشور تبدیل شده است. هر روز شاهد یک افشاگری درباره پشت پرده این قرارداد حیرت‌انگیز هستیم. اتفاقی که به همه مردم ایران نشان داد اگر در هر سیستم مدیریتی خبری از شفافیت و تفکر و اصول اقتصادی نباشد، حضور مربیان درجه دو یا سه ارزانی هم‌چون مارک ویلموتس می‌توانند فراتر از حد تصور برای فوتبال ورشکسته ایران گران تمام شود.

خطای اول

تعهد ۷ میلیون و ۸۷۵ هزار یورویی؛ بدون درآمد ریالی و ارزی و اسپانسر
بودجه در نظام اقتصادی معنا و مفهومی ساده و قابل فهم برای همه دارد اما دارای پیچیدگی‌هایی است که بی‌توجهی به آن می‌تواند زمینه‌ساز فجایعی تاریخی باشد. درست مانند چیزی که در قرارداد مارک ویلموتس و فدراسیون فوتبال مشاهده کردیم. اما بودجه چیست؟ به بیان رسمی برنامه‌ها، اهداف بلندمدت و کوتاه مدت که شامل تمام جنبه‌های عملیات واحد‌های تجاری در یک دوره زمانی تعیین شده باشد بودجه می‌گویند. بودجه ابزاری است که هدف و مسیر حرکت را برای یک سازمان مشخص می‌کند. درباره بودجه باز هم می‌توان نوشت اما همین تعاریف برای مواردی که درباره فدراسیون فوتبال و قرارداد ویلموتس می‌خواهیم به آن اشاره کنیم کافی است. فدراسیون فوتبال در شرایطی برای قرارداد ۳.۵ ساله مربی بلژیکی مبلغ ۷ میلیون و ۸۷۵ هزار یورو در نظر گرفت که برای این بازه زمانی به هیچ عنوان بودجه و درآمد ارزی ثابت و مشخص نداشت. در روزی هم که با این مربی قرارداد امضا شد، مجموعه فدراسیون تحت قرارداد هیچ اسپانسری هم نبود و هنوز هم نیست. به زبان ساده مدیریت مالی فدراسیون هیچ فکر و برنامه‌ریزی دقیقی برای تامین اعتبار قرارداد مربی انجام نداده بود که از نظر اقتصادی قابل قبول و اصولی باشد.

خطای دوم

 ۲ میلیون و ۲۵۰ هزار یورو برای هر سال
افزایش عجیب چهار برابری دستمزد؟
فدراسیون برای مارک ویلموتس دستمزد سالانه ۲ میلیون و ۲۵۰ هزار یورو را در نظر گرفت. اما آیا این مربی ارزش چنین رقمی را برای فدراسیون فوتبال بی پول ایران داشت؟ بررسی رقم قراردادهای قبلی این مربی حقایق تلخی را به همه ما نشان می‌دهد. ویلموتس در دوران حضورش در بلژیک با ۸۶۰ هزار دلار هدایت تیم ملی کشورش را در جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل بر عهده گرفت. بعد از برکناری از سرمربیگری بلژیک اما ویلموتس یک سال بیکار بود و سپس با قراردادی به ارزش ۶۰۰ هزار یورو سرمربی ساحل عاج شد. این مبلغ شامل اجازه منزل، بلیت‌های هواپیما، خودرو، تلفن همراه بود تا او به صورت خالص تنها ۵۰ هزار دلار در هر ماه دریافتی داشته باشد. عمر حضور او در ساحل عاج اما طولانی نبود و پس از چند ماه از آنها هم جدا شد تا پس از دو سال بیکاری هدایت تیم ملی ایران را برعهده بگیرد. آن هم با افزایش حدود ۴ برابری رقم قراردادش. آپشن‌های مالی مورد اشاره هم در قرارداد او به صورت جداگانه لحاظ شده و او حالا ادعای غرامت ۶.۵ میلیون یورویی کرده است. همان مربی‌ای که وقتی از ساحل عاج اخراج شد، غرامت ۸۰۰ هزار یورویی از آنها گرفت و قراردادش را فسخ کرد.

خطای سوم

۸ میلیون دلار پشتوانه‌ای که از بین رفت
ریسک ترسناک
درآمد فدراسیون فوتبال از جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه ۸ میلیون دلار بود که نزدیک ۲.۵ میلیون دلار آن به کارلوس کی‌روش و دستیارانش تعلق گرفت و طبق اسناد مالی فیفا کل این درآمد قابل توجه از سوی فدراسیون هزینه شده است. پس در زمان عقد قرارداد با ویلموتس حتی خزانه فدراسیون از محل درآمدهای فیفا هم پر نبوده است. نگاه اقتصادی بعدی این بود که تیم ملی هزینه‌های خود را از محل تبلیغات محیطی، حق پخش تلویزیونی و بلیت فروشی و پول‌هایی که فیفا می‌دهد در می‌آورد و در صورت صعود به جام جهانی ۲۰۲۲ قطر هم حداقل ۱۰ میلیون دلار پاداش به فدراسیون تعلق خواهد گرفت. رفتن زیر بار تعهد نزدیک به ۸ میلیون دلاری به امید صعود به جام جهانی اشتباه بزرگ و تاریخی فدراسیون فوتبال بود. مدیریت فدراسیون با جیب خالی قراردادی هنگفت با این مربی بست که حالا تیم ملی ایران را در همین مرحله اول مقدماتی جام جهانی در آستانه حذف قرار داده است. یعنی نه تنها ممکن است حضور در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۳ چین و جام جهانی ۲۰۲۲ را از دست بدهیم، بلکه تمام این امیدواری اقتصادی از درآمد ارزی ۱۰ میلیون دلاری هم بر باد می‌رود. به جز تعهد سنگین به ویلموتس، سه دستیار خارجی او هم در دو سه سال حداقل ۲ میلیون یورو هزینه روی دست فدراسیون می‌گذاشتند.

خطای چهارم

تعهد عجیب فدراسیون و بحران پرداخت ۱۴ قسط ۵۶۲ هزار و ۵۰۰ یورویی
مدیریت فوتبال کشور با افتخار از گنجاندن بندی در قرارداد ویلموتس در ارتباط با تحریم‌ها حرف زده بود. اما هیچ وقت نگفتند در قرارداد نوشته‌اند که برای پرداخت دستمزد سرمربی، آماده هستند به هر شماره حساب بانکی که این مربی در هر نقطه دنیا اعلام کند پول را واریز کنند و این بند دقیقاً در نقطه مقابل بند تحریمی است که مهدی تاج به آن اشاره کرد. این واقعیت تلخ وقتی مفاد قرارداد رسانه‌ای شد به اطلاع جامعه فوتبال رسید. حالا که ویلموتس ادعای غرامت ۶.۵ میلیون یورویی در فیفا کرده، قطعاً این تناقض در بندهای قرارداد می‌تواند برای فوتبال ایران گران تمام شود. با یک نگاه ساده به وضعیت اقتصادی کشور و تحریم‌های بانکی، به خوبی مشخص می‌شود که فدراسیون به هیچ عنوان نمی‌تواند به هر بانکی که از سوی ویلموتس اعلام شد پول واریز کند و معلوم نیست بر اساس کدام منطق سیاسی و اقتصادی چنین تعهدی در قرارداد آورده شده است. مثال واضح هم داستان‌های قرارداد آندره استراماچونی و استقلال بود که این باشگاه نتوانست به خاطر تحریم‌ها قسط‌های ۱۵۰ هزار دلاری قرارداد ۵۰۰ هزار یورویی سالانه او را در زمان مقرر پرداخت کند و کار به فسخ و قطع همکاری رسید. سوال بزرگ درباره در قرارداد ویلموتس این است که فدراسیون چگونه تعهد کرده در شرایط تحریم و طبق زمان‌بندی قید شده در قرارداد، هر سه ماه مبلغ ۵۶۲ هزار و ۵۰۰ یورو به حساب ویلموتس واریز کند؟

خطای پنجم

اعداد سرسام‌آور؛ سفره بزرگ‌تر از این حرف‌ها بود
تحریم‌های ظالمانه آمریکا علیه ایران عملاً امکان دریافت بودجه و کمک مالی از فیفا و AFC را از ایران سلب می‌کند. پس برنامه‌ریزی روی پرداخت پول قرارداد از نظر اقتصادی با هیچ منطقی جور در نمی‌آید. علاوه بر قرارداد ۷ میلیون و ۸۷۵ هزار یورویی ویلموتس و حدود ۲ میلیون دلار پول دستمزد دستیارانش، هزینه‌های سنگین ارزی پشتیبانی تیم ملی برای برگزاری مسابقات دوستانه و رسمی و اردوهای خارجی تا جام جهانی ۲۰۲۲ بودجه ارزی هنگفتی لازم دارد. ویلموتس برای پیروزی در هر بازی طبق قرارداد قرار بوده ۶ هزار یورو پاداش بگیرد. پیش بینی شده بود دستیاران او و بازیکنان و اعضای کادر فنی تیم ملی هم طبق آئین‌نامه پاداش‌های تیم ملی پاداش‌های ارزی قابل توجهی دریافت کنند. هزینه بلیت هواپیما، ماشین، تلفن همراه و اینترنت، اقامت ویلموتس در ایران و هر کشوری که برای کار تیم ملی در دنیا به آن سفر کند به همراه کلی آپشن مالی دیگر به همراه مالیات بر عهده فدراسیون فوتبال بوده است. پس سفره ویلموتس تنها دستمزد مندرج در قراردادش نیست و فدراسیون بی پول فوتبال تعهدات مالی سرسام‌آوری برای خودش رقم زده است که توانایی انجام آنها را ندارد. به این ترتیب بررسی قرارداد ویلموتس و شیوه تنظیم آن شائبه فساد را در مسیر عقد قرارداد، تقویت می‌کند.

دستگاه قضایی به پرونده رسیدگی کند
امیررضا واعظ آشتیانی، مدیرعامل اسبق باشگاه استقلال تهران در گفت‌وگو با همستان قرارداد ویلموتس را یک «فاجعه مدیریتی» می‌خواند که باید در دستگاه قضایی به آن رسیدگی کند. او می‌گوید: «متاسفانه مدیران در کشور ماه در تمامی حوزه‌ها یاد گرفته‌اند که بدون محاسبه بودجه و بی محابا، دست به ریخت و پاش مالی بدون منطق بزنند. در سیستم دولتی هم نگاه آنها مصداق بارز مثل معروف «از این ستون به آن ستون فرج است» بوده و در نهایت فشار را برای حل مشکلات مالی به دولت وارد می‌کنند.» به گفته واعظ آشتیانی اتفاقی که برای قرارداد ویلموتس با فدراسیون فوتبال افتاد از این قاعده مستثنی نیست و مفاد قرارداد نشان دهنده بی انضباطی مالی و عدم وجود نظم و انضباط در سیستم اقتصادی و اداری فدراسیون است. او با انتقاد صریح از رقم قرارداد ویلموتس، یک سوال مهم را طرح می‌کند: «چرا با مربی‌ای که رقم قبلی قرارداد او ۶۰۰ هزار یورو بوده بدون هماهنگی با کمیته فنی و در نظر گرفتن شاخص‌های فنی و اقتصادی، با علم به اینکه خزانه ریالی و ارزی آنها وضعیتی قرمز و بحرانی دارد، قراردادی به این سنگینی امضا شده است؟» واعظ آشتیانی سوالات دیگری هم درباره ابهامات این قرارداد مطرح می‌کند: «در قرارداد آورده‌اند ویلموتس نباید علیه مدیران فدراسیون و کشور مصاحبه کند. اما چرا هیچ کجای قرارداد اشاره نشده اگر این کار را انجام داد چه جریمه‌ای در انتظارش خواهد بود؟ چرا درباره غیبت‌های غیر موجه جریمه مالی قابل توجهی در قرارداد ذکر نشده است؟ او وقتی با ایران قرارداد امضا کرده یعنی قوانین انضباطی فوتبال ایران را پذیرفته است. اما سوال دیگر این است که چرا به قوانین حقوقی انضباطی فوتبال ایران در قرارداد استناد نشده است؟» به گفته واعظ آشتیانی اشکالات قرارداد ویلموتس آنقدر زیاد است که مدیران فدراسیون فوتبال باید بابت آن عذرخواهی کنند زیرا: «پروژه همکاری با ویلموتس هم از نظر فنی و هم از نظر اقتصادی با شکست همراه شد». او پیشنهاد می‌کند برای جلوگیری از تکرار این اتفاقات بهتر است مسوولان قضایی و نهادهای نظارتی از فرصت استفاده کنند و زوایای مختلف این پرونده را با دقت بررسی کنند. مدیرعامل اسبق باشگاه استقلال می‌گوید: «اگر یک بار با متخلفان برخورد شود بساط بسیاری از فسادها و تخلفات هم برچیده می‌شود».